Chương trình môn Toán tiểu học hiện hành nằm trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT. Toán có lời văn đi theo phạm vi số của từng lớp: lớp 1 – 2 là bài một bước với số nhỏ, lớp 3 bắt đầu bài hai bước rõ hơn, lớp 4 có trung bình cộng và tìm hai số khi biết tổng và hiệu, lớp 5 có số thập phân, tỉ số phần trăm và chuyển động đều. Bài này giúp phụ huynh hình dung đường đi ấy để kèm con cho vừa sức.
Chương trình 2018 được áp dụng từ khi nào
Chương trình được triển khai cuốn chiếu, mỗi năm học thêm một lớp ở cấp tiểu học:
| Năm học | Lớp bắt đầu học theo chương trình mới |
|---|---|
| 2020 – 2021 | Lớp 1 |
| 2021 – 2022 | Lớp 2 |
| 2022 – 2023 | Lớp 3 |
| 2023 – 2024 | Lớp 4 |
| 2024 – 2025 | Lớp 5 |
Như vậy, từ năm học 2024 – 2025, cả năm lớp tiểu học đều học theo chương trình 2018. Chương trình là khung chung của cả nước; nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau cùng được dùng để dạy khung đó, nên thứ tự bài và cách gọi tên dạng toán có thể lệch nhau đôi chút giữa các bộ sách. Muốn biết chính xác con đang học tới đâu, cách chắc nhất là mở mục lục cuốn sách của con.
Các mạch nội dung của môn Toán tiểu học
- Số và phép tính: số tự nhiên, phân số, số thập phân, bốn phép tính và các bài toán liên quan.
- Hình học và đo lường: hình phẳng, hình khối, độ dài, khối lượng, dung tích, thời gian, tiền.
- Một số yếu tố thống kê và xác suất: thu thập, phân loại, đọc biểu đồ đơn giản, khả năng xảy ra của sự kiện.
- Hoạt động thực hành và trải nghiệm: vận dụng toán vào tình huống thật trong và ngoài lớp học.
Toán có lời văn không đứng riêng một mạch. Nó xuất hiện xuyên suốt dưới dạng "giải quyết vấn đề" gắn với từng nội dung: học phép nhân thì có bài toán nhân, học đo lường thì có bài toán về cân, đo, thời gian.
Giai đoạn lớp 1 – 2: bài một bước, số nhỏ, gần đồ vật
Ở lớp 1, con làm quen các số và phép cộng, trừ trong phạm vi nhỏ, bài toán thường kèm tranh và rất ngắn. Lên lớp 2, phạm vi số rộng hơn, có phép cộng trừ có nhớ, con làm quen với phép nhân, phép chia qua những bảng đầu tiên. Bài toán có lời văn phần lớn là một bước: thêm, bớt, gộp, so sánh nhiều hơn – ít hơn, chia đều đơn giản.
Ví dụ 1 (giai đoạn lớp 1). Đề: Trong sân có 5 con gà. Có thêm 3 con gà chạy vào. Hỏi trong sân có tất cả bao nhiêu con gà?
Tóm tắt: Có: 5 con. Thêm: 3 con. Tất cả: ? con.
Bài giải
Trong sân có tất cả số con gà là:
5 + 3 = 8 (con)
Đáp số: 8 con gà.
Thử lại: Con đếm bằng que tính: 5 que, thêm 3 que, đếm được 8 que.
Phụ huynh nên chú ý: ở giai đoạn này, việc con nói được câu chuyện và dùng đồ vật quan trọng hơn trình bày đẹp. Cách viết câu lời giải có thể khác nhau tuỳ cô giáo hướng dẫn ở lớp 1; cứ theo cô.
Giai đoạn lớp 3: bài hai bước, bảng nhân chia đầy đủ
Lớp 3 là lúc con hoàn thành các bảng nhân, bảng chia, làm quen với số lớn hơn và các đơn vị đo phong phú hơn. Bài toán có lời văn thường hai bước, phối hợp nhân – chia hoặc nhân – cộng, và các bài gấp một số lên nhiều lần, giảm đi một số lần.
Ví dụ 2 (giai đoạn lớp 3). Đề: Mỗi hộp có 6 cây bút chì màu. Cô giáo có 4 hộp như thế và chia đều số bút cho 3 tổ. Hỏi mỗi tổ được bao nhiêu cây bút?
Tóm tắt: 1 hộp: 6 cây. 4 hộp chia đều 3 tổ. Mỗi tổ: ? cây.
Bài giải
Số bút chì màu cô giáo có là:
6 × 4 = 24 (cây)
Số bút mỗi tổ được là:
24 : 3 = 8 (cây)
Đáp số: 8 cây bút chì màu.
Thử lại: 3 tổ, mỗi tổ 8 cây: 8 × 3 = 24 cây, đúng bằng 4 hộp.
Phụ huynh nên chú ý: đây là lúc lỗi "dừng ở bước giữa" xuất hiện nhiều. Hãy tập cho con nói kế hoạch hai bước trước khi tính.
Giai đoạn lớp 4: trung bình cộng và tổng – hiệu
Lớp 4 mở rộng sang số nhiều chữ số và phân số. Trong toán có lời văn, hai dạng phụ huynh sẽ gặp rõ nhất là tìm số trung bình cộng và tìm hai số khi biết tổng và hiệu. Các dạng có tỉ số như tổng – tỉ, hiệu – tỉ thuộc cuối tiểu học; con học chúng ở lớp nào thì phụ huynh xem mục lục sách của con.
Ví dụ 3 (tổng – hiệu). Đề: Hai thửa ruộng thu hoạch được tất cả 1.200 kg thóc. Thửa thứ nhất thu được nhiều hơn thửa thứ hai 200 kg. Hỏi mỗi thửa thu được bao nhiêu ki-lô-gam thóc?
Tóm tắt bằng sơ đồ (mô tả): Thửa hai: một đoạn. Thửa một: một đoạn dài bằng thửa hai và thêm một khúc 200 kg. Hai đoạn cộng lại là 1.200 kg.
Bài giải
Số thóc thửa thứ nhất thu được là:
(1.200 + 200) : 2 = 700 (kg)
Số thóc thửa thứ hai thu được là:
1.200 − 700 = 500 (kg)
Đáp số: Thửa thứ nhất: 700 kg; Thửa thứ hai: 500 kg.
Thử lại: 700 + 500 = 1.200 kg; 700 − 500 = 200 kg.
Ví dụ 4 (trung bình cộng). Đề: Ba ngày phiên chợ, cô Ba bán được lần lượt 45 kg, 52 kg và 50 kg cam. Hỏi trung bình mỗi phiên cô bán được bao nhiêu ki-lô-gam cam?
Bài giải
Ba phiên cô Ba bán được số ki-lô-gam cam là:
45 + 52 + 50 = 147 (kg)
Trung bình mỗi phiên cô bán được số ki-lô-gam cam là:
147 : 3 = 49 (kg)
Đáp số: 49 kg cam.
Thử lại: 49 × 3 = 147 kg, đúng tổng ba phiên.
Giai đoạn lớp 5: số thập phân, tỉ số phần trăm, chuyển động đều
Lớp 5 đưa vào số thập phân và các phép tính với số thập phân, tỉ số phần trăm, và toán chuyển động đều (vận tốc, quãng đường, thời gian). Bài toán có lời văn dài hơn, nhiều bước hơn, và đòi đổi đơn vị cẩn thận.
Ví dụ 5 (tỉ số phần trăm). Đề: Một lớp có 40 học sinh, trong đó 30 bạn tham gia trồng cây ven đê. Hỏi số bạn tham gia chiếm bao nhiêu phần trăm số học sinh cả lớp?
Bài giải
Tỉ số phần trăm của số bạn tham gia và số học sinh cả lớp là:
30 : 40 = 0,75 = 75%
Đáp số: 75%.
Thử lại: 75% của 40 bạn là 40 × 75 : 100 = 30 bạn.
Ví dụ 6 (chuyển động đều). Đề: Một người đi xe máy với vận tốc 40 km/giờ trong 2,5 giờ. Hỏi người đó đi được bao nhiêu ki-lô-mét?
Bài giải
Quãng đường người đó đi được là:
40 × 2,5 = 100 (km)
Đáp số: 100 km.
Thử lại: 100 : 40 = 2,5 giờ, đúng thời gian đề cho.
Bảng tóm tắt cho phụ huynh
| Giai đoạn | Kiểu bài có lời văn chính | Phụ huynh giúp con bằng |
|---|---|---|
| Lớp 1 – 2 | Một bước: thêm, bớt, gộp, nhiều hơn – ít hơn, chia đều đơn giản | Đồ vật, que tính, kể lại chuyện |
| Lớp 3 | Hai bước; gấp lên, giảm đi một số lần; đo lường | Nói kế hoạch hai bước, tập đổi đơn vị |
| Lớp 4 | Trung bình cộng; tổng – hiệu; bài có phân số | Sơ đồ đoạn thẳng hoặc thanh giấy |
| Lớp 5 | Số thập phân; tỉ số phần trăm; chuyển động đều; bài nhiều bước | Đề từ đời sống: đi đường, mua bán |
Bảng chỉ là bức tranh chung. Các bộ sách có thể sắp một dạng bài sớm hay muộn hơn trong năm, hoặc gọi tên khác. Mục lục sách giáo khoa của con và lời của giáo viên là nguồn chính xác nhất.
Góc nhìn hôm nay: kèm con theo nhịp lớp, không chạy trước quá xa
Biết đường đi của chương trình giúp phụ huynh tránh hai việc: ép con làm bài lớp trên khi bài lớp mình chưa vững, và lo lắng vì con "chưa biết" một dạng bài mà chương trình chưa tới. Khi con vướng, nhiều khi nên lùi một bước về kiến thức của lớp trước. Văn bản chương trình môn Toán được công bố công khai, phụ huynh muốn đọc kỹ có thể tìm theo số Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT.
Bài tự luyện theo từng giai đoạn
Bài 1 (lớp 2). Mỗi đĩa có 5 quả mận. Hỏi 4 đĩa như thế có bao nhiêu quả mận?
Đáp số: 20 quả mận (5 × 4 = 20).
Bài 2 (lớp 4). Bốn bạn cân nặng lần lượt 30 kg, 28 kg, 32 kg và 34 kg. Hỏi trung bình mỗi bạn cân nặng bao nhiêu ki-lô-gam?
Đáp số: 31 kg ((30 + 28 + 32 + 34) : 4 = 124 : 4 = 31 kg).
Bài 3 (lớp 5). Một người đi xe đạp được 24 km trong 2 giờ. Hỏi vận tốc của người đó là bao nhiêu?
Đáp số: 12 km/giờ (24 : 2 = 12).
Câu hỏi thường gặp
Chương trình Toán tiểu học 2018 áp dụng từ năm nào?
Chương trình được triển khai cuốn chiếu: lớp 1 từ năm học 2020 – 2021, lớp 2 từ 2021 – 2022, lớp 3 từ 2022 – 2023, lớp 4 từ 2023 – 2024 và lớp 5 từ 2024 – 2025. Chương trình ban hành kèm Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT.
Toán tổng hiệu học lớp mấy?
Dạng tìm hai số khi biết tổng và hiệu học ở lớp 4, cùng với tìm số trung bình cộng. Các dạng có tỉ số như tổng – tỉ, hiệu – tỉ thuộc cuối tiểu học; lớp cụ thể nên xem mục lục sách giáo khoa con đang học.
Tỉ số phần trăm và toán chuyển động học lớp mấy?
Cả hai thuộc chương trình lớp 5, cùng với số thập phân. Đây là giai đoạn bài toán có lời văn dài và nhiều bước nhất ở tiểu học, đòi đổi đơn vị cẩn thận.
Các bộ sách giáo khoa khác nhau có dạy khác chương trình không?
Các bộ sách đều dạy theo cùng một chương trình chung. Thứ tự bài, cách trình bày và tên gọi dạng toán có thể khác nhau đôi chút, nên phụ huynh xem mục lục sách của con để biết con đang học tới đâu.
Có nên cho con học trước chương trình lớp trên?
Chỉ khi con đã vững bài của lớp mình và thật sự hứng thú. Học trước khi nền chưa chắc dễ làm con rối và sợ toán. Củng cố kỹ dạng bài đang học thường có ích hơn.