Suy TínhWiki
Tìm
Công việc chung & tỉ lệ

Bài toán đào mương, đắp đê, cấy lúa: toán công việc đồng áng

Tìm năng suất một người một ngày theo mét, mét khối hay mét vuông, rồi nhân chia theo số người và số ngày. Nhớ đổi héc-ta ra mét vuông. Có 4 ví dụ giải và bài luyện.

Bài toán đào mương, đắp đê, cấy lúa: toán công việc đồng áng

Bài toán đào mương, đắp đê, cấy lúa là những bài toán công việc lấy bối cảnh đồng áng: đề cho số người, số ngày, số mét mương hay số mét khối đất, diện tích ruộng cần cấy. Cách giải chung là tìm năng suất của một người trong một ngày (bao nhiêu mét, bao nhiêu mét khối, bao nhiêu mét vuông) rồi nhân hoặc chia lên theo số người và số ngày. Phải đổi đơn vị diện tích, thể tích về cùng loại trước khi tính.

Vì sao đề toán Việt Nam nhiều mương, đê, ruộng

Đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long sống nhờ nước, nên đắp đê, khơi mương, cấy lúa là những việc ai cũng hình dung được. Hệ thống đê sông Hồng đã được đắp và bồi đắp qua nhiều triều đại; sử cũ chép nhà Trần đặt chức quan chuyên trông coi đê điều. Đến nay, mùa mưa lũ vẫn có lực lượng canh đê, và mương máng nội đồng vẫn được nạo vét hằng năm. Đề toán mượn những việc ấy vì chúng có số đo rõ ràng: con mương dài bao nhiêu mét, đoạn đê cần bao nhiêu mét khối đất, thửa ruộng rộng bao nhiêu mét vuông.

Đơn vị diện tích ruộng truyền thống như sào, mẫu khác nhau giữa các vùng (sào Bắc Bộ là 360 m²), nên đề toán ngày nay thường cho bằng mét vuông hoặc héc-ta. Nhớ: 1 ha = 10.000 m²; 1 m³ đất là một khối 1 m × 1 m × 1 m.

Năng suất một người một ngày: chìa khoá của dạng này

Công việcNăng suất thường tính bằngĐại lượng cần đổi
Đào mươngmét dài mỗi người mỗi ngàykm ↔ m
Đắp đêmét khối đất mỗi người mỗi ngàycó khi phải tính thể tích từ dài × rộng × cao
Cấy lúa, gặt lúamét vuông mỗi người mỗi ngàyha ↔ m²

Khi đã có năng suất một người một ngày, mọi câu hỏi đều quy về ba phép tính: nhân với số người, nhân với số ngày, hoặc chia khối lượng việc cho năng suất cả đội.

Ví dụ 1: đào mương, tam suất kép

Đề: Một tổ 8 người đào được 96 m mương trong 3 ngày. Hỏi 10 người đào 200 m mương như thế thì hết mấy ngày? (Sức làm mỗi người như nhau.)

Tóm tắt: 8 người, 3 ngày: 96 m. 10 người, ? ngày: 200 m.

Bài giải

1 người đào trong 3 ngày được: 96 : 8 = 12 (m)

1 người đào trong 1 ngày được: 12 : 3 = 4 (m)

10 người đào trong 1 ngày được: 4 × 10 = 40 (m)

Thời gian 10 người đào xong 200 m mương là: 200 : 40 = 5 (ngày)

Đáp số: 5 ngày.

Thử lại: 10 người × 5 ngày × 4 m = 200 m. Đúng.

Ví dụ 2: đắp đê theo mét khối

Đề: Để gia cố một đoạn đê, cần đắp thêm 1.800 m³ đất. Mỗi người một ngày đắp được 1,5 m³. Đội có 40 người. Hỏi bao nhiêu ngày thì đắp xong?

Tóm tắt: Cần 1.800 m³. 1 người 1 ngày: 1,5 m³. 40 người: ? ngày.

Bài giải

Mỗi ngày cả đội đắp được: 1,5 × 40 = 60 (m³)

Thời gian đắp xong đoạn đê là: 1.800 : 60 = 30 (ngày)

Đáp số: 30 ngày.

Thử lại: 60 m³ × 30 ngày = 1.800 m³. Đúng.

Biến thể hay gặp: đề cho đoạn đê dài, rộng, cao và bắt tính thể tích đất trước. Khi đó phần hình học chỉ là dữ kiện; bước chính vẫn là chia thể tích cho năng suất cả đội.

Ví dụ 3: cấy lúa, phải đổi héc-ta

Đề: Một cánh đồng rộng 4,5 ha. Đội cấy có 30 người, mỗi người mỗi ngày cấy được 500 m². Hỏi bao nhiêu ngày thì cấy xong cánh đồng?

Bài giải

Đổi: 4,5 ha = 45.000 m²

Mỗi ngày cả đội cấy được: 500 × 30 = 15.000 (m²)

Thời gian cấy xong cánh đồng là: 45.000 : 15.000 = 3 (ngày)

Đáp số: 3 ngày.

Thử lại: 15.000 m² × 3 = 45.000 m² = 4,5 ha. Đúng.

Quên đổi đơn vị là lỗi số một của bài này: lấy 4,5 chia cho 15.000 sẽ ra một số nhỏ vô nghĩa. Dấu hiệu tự kiểm: đáp số ngày phải là số hợp lý với một đội 30 người.

Ví dụ 4: hai đội đào mương từ hai đầu

Đề: Con mương dẫn nước dài 450 m. Đội A đào từ đầu này, mỗi ngày được 25 m; đội B đào từ đầu kia, mỗi ngày được 20 m. Hai đội bắt đầu cùng ngày. Hỏi sau bao nhiêu ngày hai đội đào thông con mương, và mỗi đội đào được bao nhiêu mét?

Bài giải

Mỗi ngày cả hai đội đào được: 25 + 20 = 45 (m)

Thời gian để hai đội đào thông con mương là: 450 : 45 = 10 (ngày)

Đội A đào được: 25 × 10 = 250 (m)

Đội B đào được: 20 × 10 = 200 (m)

Đáp số: 10 ngày; đội A 250 m, đội B 200 m.

Thử lại: 250 + 200 = 450 m, đúng chiều dài con mương.

Bài này có cùng cách nghĩ với bài làm chung: cộng năng suất hai đội lại. Khác ở chỗ năng suất cho bằng mét chứ không bằng phần công việc, nên không cần phân số.

Góc nhìn hôm nay: đưa con ra đồng bằng con số

Với trẻ thành phố, "1.800 m³ đất" là con số trống rỗng. Hãy cho con hình dung: một khối đất mỗi cạnh dài 1 m, cao gần ngang ngực người lớn, nặng hơn một tấn; 1.800 khối như thế xếp lại thành một đoạn đê. Một sân bóng đá cỡ thường rộng khoảng 0,7 ha, nên cánh đồng 4,5 ha rộng cỡ sáu, bảy sân bóng. Khi con số có hình, con sẽ tự thấy đáp số vô lý nếu tính sai.

  • Về quê dịp gặt, hỏi người lớn một người gặt một ngày được bao nhiêu, rồi cùng con tính thửa ruộng nhà mình cần mấy công. Số liệu thật mỗi nơi một khác, và đó là điều hay.
  • Bảo tàng và nhà truyền thống ở nhiều địa phương có trưng bày nông cụ cũ: cuốc, mai, quang gánh, đôi sọt đất. Nhìn tận mắt cái sọt đất giúp con hiểu vì sao đắp đê từng là việc của cả làng.

Bài tự luyện

  1. 6 người đào được 72 m mương trong 2 ngày. Hỏi 9 người đào 162 m mương như thế thì mấy ngày xong? Đáp số: 3 ngày.
  2. Một đoạn đê cần đắp 2.400 m³ đất. Mỗi người mỗi ngày đắp được 2 m³. Muốn đắp xong trong 20 ngày thì cần bao nhiêu người? Đáp số: 60 người.
  3. Con mương dài 360 m. Đội A đào từ một đầu, mỗi ngày 18 m; đội B đào từ đầu kia, mỗi ngày 12 m. Sau mấy ngày thì đào thông, mỗi đội đào bao nhiêu mét? Đáp số: 12 ngày; đội A 216 m, đội B 144 m.

Câu hỏi thường gặp

Bài toán đào mương giải thế nào?

Tìm số mét một người đào được trong một ngày bằng cách chia số mét cho số người rồi cho số ngày. Sau đó nhân với số người mới để ra năng suất cả đội, rồi lấy chiều dài mương cần đào chia cho năng suất đó.

Bài toán cấy lúa có héc-ta thì đổi thế nào?

Đổi héc-ta ra mét vuông theo 1 ha = 10.000 m² nếu năng suất cho bằng mét vuông. Ví dụ 4,5 ha = 45.000 m². Hai đại lượng phải cùng đơn vị mới chia được.

Hai đội đào mương từ hai đầu thì tính thế nào?

Cộng số mét hai đội đào được mỗi ngày, rồi lấy chiều dài mương chia cho tổng đó để ra số ngày đào thông. Lấy năng suất từng đội nhân số ngày để ra phần mỗi đội đào.

Đắp đê bao nhiêu mét khối đất thì cần bao nhiêu người?

Lấy thể tích đất cần đắp chia cho số ngày để ra lượng đất mỗi ngày, rồi chia tiếp cho năng suất một người một ngày. Ví dụ 2.400 m³ trong 20 ngày, mỗi người 2 m³ một ngày thì cần 60 người.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store