Suy TínhWiki
Tìm
Cùng con học toán có lời văn

Khi con hỏi bài toán khó: gợi ý theo bậc thay vì giải hộ cho con

Khi con hỏi bài toán khó, hãy gợi ý theo năm bậc: nghe con kể đề, hỏi đề cho gì, gợi bước đầu, đề xuất vẽ, rồi mới giải một bài tương tự. Kèm ba ví dụ giải đủ.

Khi con hỏi bài toán khó: gợi ý theo bậc thay vì giải hộ cho con

Khi con hỏi một bài toán khó, cách giúp có ích nhất là gợi ý theo bậc thang: hỏi con hiểu đề tới đâu, gợi một câu hỏi nhỏ, rồi một gợi ý cụ thể hơn nếu cần — chỉ giải mẫu khi con đã thật sự bí, và giải một bài tương tự chứ không giải chính bài đó. Giải hộ thì nhanh, nhưng con mất đúng phần học quý nhất: tự tìm ra lối đi. Bài này đưa ra năm bậc gợi ý và ba ví dụ phụ huynh có thể làm theo.

Vì sao giải hộ lại không giúp con

Khi người lớn giải xong, con thường gật đầu "à, con hiểu rồi". Cái hiểu ấy là hiểu lời giải của người khác, giống như xem người ta đạp xe. Hôm sau gặp bài tương tự, con lại bí, vì con chưa tự đi qua chỗ khó lần nào.

Ngược lại, khi con tự gỡ được nút thắt nhờ một câu hỏi gợi ý, con nhớ cả cách gỡ. Lần sau, con có thể tự hỏi mình câu hỏi ấy. Phụ huynh không cần giỏi toán hơn để làm được việc này; nhiều khi chỉ cần hỏi đúng.

Năm bậc gợi ý, đi từ nhẹ đến nặng

BậcPhụ huynh làm gìCâu mẫu
1. Lắng ngheĐể con kể đề và chỗ bí"Con kể bố nghe bài này nói gì?"
2. Hỏi về đềKiểm con hiểu dữ kiện và câu hỏi"Đề cho biết gì? Hỏi gì?"
3. Hỏi về hướngGợi bước đầu tiên, không nói phép tính"Muốn biết cái đó, mình phải biết gì trước?"
4. Gợi công cụĐề xuất vẽ, dùng đồ vật, thử số nhỏ"Con thử vẽ hai đoạn thẳng xem?"
5. Giải bài tương tựGiải mẫu một bài cùng dạng với số khác"Mẹ làm bài này với số nhỏ, rồi con làm bài của con."

Nguyên tắc: dừng ở bậc thấp nhất mà con đi tiếp được. Nhiều khi bậc 1 là đủ — con kể đề cho người khác nghe và tự nhận ra mình hiểu sai một chữ.

Ví dụ 1: bến ghe và phép chia có dư

Đề: Ở bến sông có 36 người chờ qua sông. Mỗi chuyến ghe chở được nhiều nhất 8 người. Hỏi cần ít nhất bao nhiêu chuyến ghe để chở hết số người đó?

Con bí: "36 chia 8 không chia hết, con không biết ghi đáp số."

Bậc 2: "Đề hỏi gì?" — "Bao nhiêu chuyến ghe." — "Có thể chở được 4 chuyến rưỡi không?" — Con cười: "Không, ghe phải chạy cả chuyến."

Bậc 3: "Sau 4 chuyến đầy, còn bao nhiêu người ở bến?" Con tính: 36 − 32 = 4 người. "Bốn người đó có phải ở lại không?"

Tới đây con tự kết luận cần thêm một chuyến.

Tóm tắt: 36 người, mỗi chuyến tối đa 8 người. Ít nhất: ? chuyến.

Bài giải

Ta có: 36 : 8 = 4 (dư 4).

Chở 4 chuyến đầy thì còn 4 người, cần thêm 1 chuyến nữa.

Số chuyến ghe ít nhất cần có là:

4 + 1 = 5 (chuyến)

Đáp số: 5 chuyến ghe.

Thử lại: 4 chuyến × 8 người = 32 người, chuyến thứ năm chở 4 người: 32 + 4 = 36 người. Nếu chỉ 4 chuyến thì chở được tối đa 32 người, không đủ.

Ví dụ 2: hai anh em chia bi

Đề: Hai anh em có tất cả 50 viên bi. Anh có nhiều hơn em 10 viên. Hỏi mỗi người có bao nhiêu viên bi?

Con bí: "Con lấy 50 chia 2 được 25, nhưng thế thì hai người bằng nhau."

Con đã tự thấy chỗ sai — đây là dấu hiệu tốt. Đừng nói ngay công thức.

Bậc 4: "Con lấy 50 hạt đậu thử chia xem. Nếu anh trả lại 10 viên 'thừa' ra ngoài thì sao?" Con đẩy 10 hạt sang bên, còn 40 hạt, chia đôi được 20 — đó là phần của em.

Tóm tắt: Tổng: 50 viên. Anh hơn em: 10 viên. Anh: ? viên. Em: ? viên.

Bài giải

Số bi của em là:

(50 − 10) : 2 = 20 (viên)

Số bi của anh là:

20 + 10 = 30 (viên)

Đáp số: Anh: 30 viên bi; Em: 20 viên bi.

Thử lại: 30 + 20 = 50 viên; 30 − 20 = 10 viên.

Lúc này, nếu cô giáo đã dạy công thức tổng – hiệu, phụ huynh có thể hỏi: "Phép tính con vừa làm giống công thức nào cô dạy?" Con tự nối thao tác với công thức, hiểu chắc hơn là học thuộc.

Ví dụ 3: tiền rau giấu sau hai bước

Đề: Mẹ mang 100.000 đồng đi chợ. Mẹ mua cá hết 45.000 đồng và mua rau. Về nhà, mẹ còn lại 40.000 đồng. Hỏi mẹ mua rau hết bao nhiêu tiền?

Con bí: "Đề không cho giá rau."

Bậc 3: "Mẹ đã tiêu tất cả bao nhiêu tiền? Con tính được không?" — "100.000 bớt 40.000." — "Số tiền ấy gồm những món nào?" — "Cá với rau."

Tóm tắt: Mang đi: 100.000 đồng. Cá: 45.000 đồng. Rau: ? đồng. Còn lại: 40.000 đồng.

Bài giải

Số tiền mẹ đã tiêu ở chợ là:

100.000 − 40.000 = 60.000 (đồng)

Số tiền mẹ mua rau là:

60.000 − 45.000 = 15.000 (đồng)

Đáp số: 15.000 đồng.

Thử lại: 45.000 + 15.000 + 40.000 = 100.000 đồng, đúng số tiền mẹ mang đi.

Khi nào dùng bậc 5: giải một bài "anh em"

Nếu đã qua bốn bậc mà con vẫn bí và bắt đầu nản, phụ huynh giải mẫu — nhưng một bài cùng dạng với số nhỏ hơn, không phải bài của con. Ví dụ con bí bài bến ghe, phụ huynh làm bài "13 bạn, mỗi xe chở 4 bạn, cần mấy xe" và nói thành tiếng từng bước nghĩ. Sau đó trả bài gốc cho con. Con vẫn có phần tự làm, và có một mẫu để dựa.

Với ví dụ trên: 13 : 4 = 3 (dư 1), cần 3 + 1 = 4 xe.

Những điều nên tránh khi con hỏi bài

  • Cầm bút của con. Bút trong tay ai thì người đó đang làm bài.
  • Nói "dễ mà". Với con, bài đang khó. Câu ấy chỉ khiến con thấy mình kém.
  • Dạy cách khác hẳn cách cô dạy. Nếu phụ huynh quen cách giải khác (ví dụ đặt ẩn x), hãy hỏi con cô dạy thế nào và gợi ý theo hướng đó, để con khỏi rối.
  • Gợi ý quá sớm. Chờ một lúc. Im lặng vài chục giây khi con đang nghĩ không phải là bỏ mặc con.
  • Kéo dài khi con đã mệt. Đánh dấu bài lại, mai làm tiếp. Nhiều bài tự sáng ra sau một giấc ngủ.

Nếu con thường xuyên bí ở gần hết bài tập về nhà, đó là thông tin giáo viên cần biết. Phụ huynh nên trao đổi với cô để cô điều chỉnh, thay vì một mình gánh hết ở nhà.

Góc nhìn hôm nay: dạy con tự gợi ý cho chính mình

Mục tiêu cuối của bậc thang gợi ý là con tự đi được mà không cần người lớn. Sau một thời gian, phụ huynh có thể hỏi: "Lần trước bí, bố hỏi con câu gì?" Con nhớ lại "đề hỏi gì", "phải biết gì trước", "thử vẽ xem" — và tự hỏi mình. Đó là lúc con đã mang được cách nghĩ ra khỏi bài toán cụ thể. Những câu hỏi tự vấn kiểu này cũng gần với bốn bước giải toán của Pólya, đã có bài riêng ở một trang khác trong hệ.

Bài tự luyện: phụ huynh thử gợi ý theo bậc

Bài 1. Lớp có 29 bạn đi chèo thuyền trên hồ, mỗi thuyền chở được nhiều nhất 6 bạn. Hỏi cần ít nhất bao nhiêu chiếc thuyền?

Đáp số: 5 chiếc thuyền (29 : 6 = 4 dư 5; 4 + 1 = 5).

Bài 2. Chị và em có tất cả 70.000 đồng. Chị có nhiều hơn em 16.000 đồng. Hỏi mỗi người có bao nhiêu tiền?

Đáp số: Chị 43.000 đồng; em 27.000 đồng ((70.000 − 16.000) : 2 = 27.000; 27.000 + 16.000 = 43.000).

Bài 3. Bố mang 200.000 đồng đi mua phân bón. Bố mua 3 bao, mỗi bao giá như nhau, và còn lại 20.000 đồng. Hỏi mỗi bao phân giá bao nhiêu?

Đáp số: 60.000 đồng ((200.000 − 20.000) : 3 = 60.000).

Câu hỏi thường gặp

Con hỏi bài khó, có nên giải hộ không?

Không nên giải hộ ngay. Hãy gợi ý theo bậc: nghe con kể đề, hỏi đề cho gì hỏi gì, gợi bước đầu, đề xuất vẽ hay dùng đồ vật. Chỉ khi con thật sự bí mới giải mẫu một bài tương tự, rồi để con tự làm bài của mình.

Bố mẹ không biết giải thì giúp con thế nào?

Vẫn giúp được bằng câu hỏi: "Đề hỏi gì?", "Con đã biết những gì?", "Muốn tìm cái đó phải biết gì trước?". Nhiều khi chỉ cần con kể đề cho người khác nghe là tự nhận ra chỗ hiểu sai. Nếu cả nhà cùng bí, ghi lại để con hỏi cô.

Cách giải của bố mẹ khác cách cô dạy thì sao?

Nên hỏi con cô dạy thế nào và gợi ý theo hướng đó. Ví dụ ở tiểu học, cô dạy bằng sơ đồ đoạn thẳng thì không nên dạy con đặt ẩn x, vì con dễ rối và bài trình bày không đúng yêu cầu.

Bao lâu thì nên để con tự làm bài một mình?

Rút dần trợ giúp theo sự tiến bộ của con: từ gợi ý nhiều, sang chỉ hỏi một câu, rồi để con tự làm và tự thử lại. Khi con tự hỏi mình được những câu gợi ý quen thuộc, con đã sẵn sàng.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store