Suy TínhWiki
Tìm
Cùng con học toán có lời văn

Dùng que tính, đồ vật và giấy gấp để con hiểu bài toán có lời văn

Que tính bó chục giúp con hiểu nhớ 1, quả cam thật cho con thấy phần chênh lệch, băng giấy gấp tư cho con thấy phân số. Bài hướng dẫn cách dùng kèm ba ví dụ giải đủ.

Dùng que tính, đồ vật và giấy gấp để con hiểu bài toán có lời văn

Que tính, đồ vật trong nhà và giấy gấp giúp con hiểu bài toán có lời văn vì chúng biến con số thành thứ cầm được: bó que chục cho con thấy vì sao phải "nhớ 1", những quả cam thật cho con thấy hai rổ chênh nhau thế nào, băng giấy gấp đôi gấp tư cho con thấy phân số. Khi con đã hiểu bằng tay, phép tính trên giấy trở thành cách ghi lại điều con vừa làm. Bài này hướng dẫn phụ huynh dùng ba loại đồ dùng ấy, kèm ví dụ giải đủ.

Vì sao đồ vật thật lại giúp được nhiều thế

Trẻ tiểu học, nhất là ở các lớp nhỏ, hiểu thế giới qua việc cầm, xếp, đếm. Con số "23" trên giấy là một ký hiệu; 2 bó que tính và 3 que rời là một thứ con nhìn thấy, đếm được, tách ra được. Đi từ đồ vật sang hình vẽ rồi sang phép tính là con đường tự nhiên. Cách nghĩ ấy cũng là ý tưởng phía sau mô hình thanh của Singapore, đã có bài riêng trong danh mục này.

Đồ dùng không cần mua. Que kem, ống hút, hạt đậu, nắp chai, quả cam, cái thìa, giấy báo cũ đều dùng được.

Que tính: hiểu hàng chục và phép tính có nhớ

Bộ que tính có ích nhất khi con được tự bó: đếm đủ 10 que, buộc dây chun lại thành một bó chục. Việc tự tay bó cho con hiểu "một chục" là mười cái gộp lại, không phải một thứ bí ẩn.

Ví dụ 1. Đề: Lan có 23 que tính. Cô giáo cho Lan thêm 18 que tính. Hỏi Lan có tất cả bao nhiêu que tính?

Làm bằng que:

  1. Xếp 23 que: 2 bó chục và 3 que rời.
  2. Xếp 18 que: 1 bó chục và 8 que rời.
  3. Gộp bó với bó: 3 bó. Gộp que rời với que rời: 3 + 8 = 11 que rời.
  4. 11 que rời đủ để bó thêm 1 bó, còn 1 que. Giờ có 4 bó và 1 que rời: 41 que.

Bước 4 chính là "viết 1, nhớ 1" mà con sẽ gặp khi đặt tính. Con vừa làm nó bằng tay.

Tóm tắt: Có: 23 que. Thêm: 18 que. Tất cả: ? que.

Bài giải

Lan có tất cả số que tính là:

23 + 18 = 41 (que)

Đáp số: 41 que tính.

Thử lại: Đếm lại bó và que rời: 4 bó chục là 40 que, thêm 1 que rời là 41 que. Hoặc tính ngược: 41 − 18 = 23.

Đồ vật trong nhà: nhìn thấy "nhiều hơn", "chia đều"

Với những bài so sánh và chia, đồ vật thật cho con thấy điều chữ khó diễn tả. Cam, quýt, bánh, cái bát, đôi đũa đều có thể trở thành đề toán.

Ví dụ 2. Đề: Mẹ xếp 12 quả cam vào hai rổ. Rổ lớn có nhiều hơn rổ nhỏ 4 quả. Hỏi mỗi rổ có bao nhiêu quả cam?

Làm bằng cam thật:

  1. Đặt 12 quả cam lên bàn. Lấy riêng 4 quả ra một bên — đây là phần "nhiều hơn" của rổ lớn.
  2. Còn 8 quả. Chia đều 8 quả vào hai rổ, mỗi rổ 4 quả.
  3. Bỏ 4 quả để riêng vào rổ lớn. Rổ lớn giờ có 8 quả, rổ nhỏ 4 quả.

Tóm tắt: Tổng: 12 quả. Rổ lớn hơn rổ nhỏ: 4 quả. Mỗi rổ: ? quả.

Bài giải

Số cam ở rổ nhỏ là:

(12 − 4) : 2 = 4 (quả)

Số cam ở rổ lớn là:

4 + 4 = 8 (quả)

Đáp số: Rổ lớn: 8 quả; Rổ nhỏ: 4 quả.

Thử lại: 8 + 4 = 12 quả; 8 − 4 = 4 quả. Con đếm cam trong từng rổ cũng ra đúng như vậy.

Ba thao tác tay (để riêng phần hơn, chia đều phần còn lại, trả phần hơn về) là từng bước của cách giải tổng – hiệu. Khi con lên lớp 4 học dạng này, con đã có sẵn hình ảnh trong đầu.

Giấy gấp: hiểu phân số bằng băng giấy

Cắt một tờ giấy thành những băng dài bằng nhau. Băng giấy là đồ dùng tốt nhất để con hiểu "một phần mấy" và "mấy phần mấy", vì gấp đôi là ra hai nửa bằng nhau, gấp đôi lần nữa là ra bốn phần bằng nhau — không cần thước.

Ví dụ 3. Đề: Một băng giấy dài 24 cm. Hà gấp băng giấy thành 4 phần bằng nhau rồi tô màu 3 phần. Hỏi phần tô màu dài bao nhiêu xăng-ti-mét?

Làm bằng giấy:

  1. Con lấy băng giấy dài 24 cm (đo bằng thước).
  2. Gấp đôi, rồi gấp đôi lần nữa, mở ra: có 4 phần bằng nhau, nhìn thấy rõ ba nếp gấp.
  3. Đo một phần: 6 cm. Tô 3 phần.
  4. Đo phần tô màu: 18 cm.

Tóm tắt: Băng giấy: 24 cm, chia 4 phần bằng nhau. Tô: 3 phần. Phần tô màu: ? cm.

Bài giải

Mỗi phần băng giấy dài là:

24 : 4 = 6 (cm)

Phần tô màu dài là:

6 × 3 = 18 (cm)

Đáp số: 18 cm.

Thử lại: Phần không tô dài 6 cm; 18 + 6 = 24 cm. Đo bằng thước trên băng giấy thật cũng được 18 cm.

Thêm một thao tác gấp: vì sao 1/2 bằng 2/4

Lấy hai băng giấy dài bằng nhau. Băng thứ nhất gấp đôi, tô một nửa. Băng thứ hai gấp tư, tô hai phần. Đặt hai băng sát nhau: phần tô dài đúng bằng nhau. Con tự thấy 1/2 và 2/4 là cùng một lượng, trước khi học quy tắc nhân cả tử và mẫu.

Bảng chọn đồ dùng theo dạng bài

Dạng bàiĐồ dùng hợpCon thấy được gì
Cộng trừ có nhớQue tính bó chụcVì sao "nhớ 1", "mượn 1"
Nhân, chia đềuHạt đậu, bát, đĩaNhân là cộng nhiều nhóm bằng nhau, chia là chia đều vào nhóm
Nhiều hơn – ít hơn, tổng – hiệuQuả thật, nắp chaiPhần chênh lệch, phần bằng nhau
Phân sốBăng giấy, bánh tráng, bánh chưngChia thành phần bằng nhau, so sánh phân số
Đo lườngThước dây, cân nhà bếp, chai 1 lítCảm giác thật về mét, ki-lô-gam, lít

Khi nào bỏ đồ vật, chuyển sang giấy

Đồ vật là cây cầu, không phải chỗ ở lại. Khi con làm bằng tay thành thạo và giải thích được, phụ huynh rút dần: từ đồ vật sang vẽ hình (chấm tròn, đoạn thẳng), rồi sang chỉ viết phép tính. Nếu gặp bài khó, con lại quay về đồ vật cũng không sao — người lớn cũng vẽ nháp khi bí.

Một số lưu ý an toàn với con nhỏ: hạt đậu, nắp chai nhỏ có thể gây hóc với em bé trong nhà, nên cất gọn sau khi dùng; kéo cắt giấy nên dùng loại đầu tròn cho trẻ.

Góc nhìn hôm nay: một hộp đồ dùng toán trong nhà

Phụ huynh có thể chuẩn bị một hộp nhỏ: một bó que kem, một túi hạt đậu, vài băng giấy cắt sẵn, một thước dây, vài dây chun. Khi con bí bài, câu đầu tiên có thể là "mình lấy hộp ra làm thử nhé" thay vì giảng giải. Con được chạm vào bài toán, và phụ huynh nhìn thấy con hiểu tới đâu qua cách con xếp đồ.

Bài tự luyện với đồ vật

Bài 1. Bình có 3 bó que tính (mỗi bó 10 que) và 7 que rời. Bình cho bạn 15 que. Hỏi Bình còn lại bao nhiêu que tính?

Đáp số: 22 que tính (Bình có 37 que; 37 − 15 = 22; làm bằng que: tháo 1 bó cho đủ que rời rồi bớt).

Bài 2. Một băng giấy dài 30 cm được gấp thành 5 phần bằng nhau. Con cắt lấy 2 phần. Hỏi phần cắt ra dài bao nhiêu xăng-ti-mét?

Đáp số: 12 cm (30 : 5 = 6 cm; 6 × 2 = 12 cm).

Bài 3. Mẹ chia đều 20 cái bánh vào 4 đĩa. Hỏi mỗi đĩa có mấy cái bánh?

Đáp số: 5 cái bánh (20 : 4 = 5; làm bằng hạt đậu: chia lần lượt từng hạt vào 4 bát).

Câu hỏi thường gặp

Dùng que tính dạy toán thế nào cho đúng?

Cho con tự bó 10 que thành một bó chục, rồi biểu diễn số bằng bó và que rời. Khi cộng, gộp bó với bó, que rời với que rời; đủ 10 que rời thì bó lại. Thao tác này chính là "nhớ 1" khi đặt tính.

Đến lớp mấy thì không cần dùng đồ vật nữa?

Không có mốc cố định. Đồ vật hữu ích nhất ở các lớp nhỏ, nhưng lên lớp 4, lớp 5 băng giấy vẫn giúp con hiểu phân số. Khi con đã hiểu và giải thích được, hãy rút dần sang vẽ hình rồi chỉ viết phép tính.

Giấy gấp giúp học phân số ra sao?

Gấp đôi, gấp tư một băng giấy cho ra các phần bằng nhau mà không cần thước. Con tô màu một số phần để thấy "mấy phần mấy", và đặt hai băng cạnh nhau để so sánh, ví dụ thấy 1/2 dài bằng 2/4.

Có cần mua bộ đồ dùng học toán riêng không?

Không bắt buộc. Que kem, hạt đậu, nắp chai, quả cam, giấy báo cắt thành băng đều dùng tốt. Bộ đồ dùng ở trường cũng có que tính và các thẻ số; ở nhà dùng đồ quen thuộc giúp con thấy toán gần đời sống.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store