Suy TínhWiki
Tìm
Cùng con học toán có lời văn

Lỗi sai hay gặp khi con giải toán có lời văn và cách sửa nhẹ nhàng

Năm lỗi sai hay gặp khi con giải toán có lời văn: bắt từ khoá, dừng giữa chừng, nhầm đơn vị, sai thứ tự bước, không thử lại. Mỗi lỗi có ví dụ giải đúng và cách sửa.

Lỗi sai hay gặp khi con giải toán có lời văn và cách sửa nhẹ nhàng

Những lỗi sai hay gặp nhất khi trẻ giải toán có lời văn thường nằm ở cách hiểu đề chứ không ở phép tính: thấy chữ "thêm" là cộng, dừng ở bước giữa, quên đổi đơn vị, làm sai thứ tự các bước và không thử lại. Mỗi lỗi có một cách sửa riêng, nhẹ nhàng, không cần mắng. Bài này chỉ bàn lỗi trong suy nghĩ; lỗi trình bày (câu lời giải, đơn vị trong ngoặc, dòng đáp số) có bài riêng ở danh mục Phương pháp giải toán có lời văn.

Nhìn lỗi sai như một manh mối

Lỗi của trẻ hiếm khi ngẫu nhiên. Đằng sau một đáp số sai thường có một cách nghĩ có lý, chỉ lệch một bước. Nếu phụ huynh chỉ nói "sai rồi, làm lại", con sẽ đoán một phép tính khác, và lần sau vẫn vấp đúng chỗ ấy. Nếu phụ huynh hỏi "con đã nghĩ thế nào?", con nói ra cách nghĩ, và chỗ lệch tự hiện ra.

Bảng dưới gom năm lỗi hay gặp. Phần sau đi qua từng lỗi bằng ví dụ có lời giải đúng.

LỗiBiểu hiệnCách sửa nhẹ nhàng
Bắt từ khoáThấy "thêm" là cộng, "bớt" là trừ, "gấp" là nhânDiễn lại tình huống bằng đồ vật, hỏi "lúc đầu hay lúc sau?"
Dừng giữa chừngBài hai bước chỉ làm một bướcHỏi "số này là của cái gì? Đề hỏi cái gì?"
Nhầm đơn vịTrừ thẳng km với m, lít với mlKhoanh đơn vị khi đọc đề, đổi trước khi tính
Sai thứ tự bướcChia trước khi gộp, trừ trước khi tính tổngNói kế hoạch bằng lời trước khi đặt bút
Không thử lạiĐáp số vô lý vẫn ghiĐoán trước đáp số lớn hay nhỏ, thay đáp số vào đề

Lỗi 1: thấy "thêm" là cộng

Nhiều em được dạy (hoặc tự rút ra) quy tắc "thêm là cộng". Quy tắc đúng với đa số bài lớp 1, nên con tin nó. Đến khi gặp bài tìm số lúc đầu, quy tắc phản lại con.

Ví dụ 1. Đề: Sau khi mẹ cho thêm 5 quả táo, Bình có tất cả 12 quả táo. Hỏi lúc đầu Bình có bao nhiêu quả táo?

Lỗi hay gặp: 12 + 5 = 17 quả.

Sửa nhẹ nhàng: Lấy 12 quả (hoặc 12 hạt đậu) đặt trước mặt con. "Đây là số táo lúc sau, khi mẹ đã cho rồi. Trong đống này có 5 quả mẹ cho. Con lấy 5 quả của mẹ ra xem còn lại bao nhiêu?" Con tự bớt đi và thấy số lúc đầu.

Tóm tắt: Lúc đầu: ? quả. Thêm: 5 quả. Lúc sau: 12 quả.

Bài giải

Số táo lúc đầu Bình có là:

12 − 5 = 7 (quả)

Đáp số: 7 quả táo.

Thử lại: 7 quả, mẹ cho thêm 5 quả: 7 + 5 = 12 quả, đúng như đề.

Điều cần dạy không phải "bài này có chữ thêm nhưng phải trừ", mà là câu hỏi "đề hỏi lúc đầu hay lúc sau?". Câu hỏi ấy dùng được cho mọi bài thêm, bớt, cho, nhận.

Lỗi 2: dừng ở bước giữa

Ví dụ 2. Đề: Thửa ruộng thứ nhất thu hoạch được 450 kg thóc. Thửa ruộng thứ hai thu hoạch được ít hơn thửa thứ nhất 80 kg. Hỏi cả hai thửa ruộng thu hoạch được bao nhiêu ki-lô-gam thóc?

Lỗi hay gặp: 450 − 80 = 370 kg, rồi ghi luôn "Đáp số: 370 kg".

Sửa nhẹ nhàng: Không nói "thiếu bước". Chỉ vào con số 370 và hỏi: "370 ki-lô-gam là thóc của thửa nào?" — "Thửa thứ hai." — "Đề hỏi thóc của ai?" — "Cả hai thửa." Con tự viết thêm phép tính.

Tóm tắt: Thửa một: 450 kg. Thửa hai: ít hơn thửa một 80 kg. Cả hai: ? kg.

Bài giải

Thửa ruộng thứ hai thu hoạch được số ki-lô-gam thóc là:

450 − 80 = 370 (kg)

Cả hai thửa ruộng thu hoạch được số ki-lô-gam thóc là:

450 + 370 = 820 (kg)

Đáp số: 820 kg thóc.

Thử lại: 820 − 450 = 370 kg là thóc thửa hai; 450 − 370 = 80 kg, đúng là thửa hai ít hơn 80 kg.

Thói quen giúp con khỏi dừng giữa: sau mỗi phép tính, con nói tên của con số vừa tìm được ("370 là thóc thửa hai"). Khi tên đó khác với câu hỏi, con biết mình chưa xong.

Lỗi 3: nhầm đơn vị

Ví dụ 3. Đề: Mẹ có một chai nước cam 1 lít. Mẹ rót đều ra các cốc, mỗi cốc 250 ml. Hỏi rót được bao nhiêu cốc?

Lỗi hay gặp: con thấy 1 và 250, không biết làm phép gì, hoặc viết 250 : 1 = 250 cốc.

Sửa nhẹ nhàng: Hỏi con: "250 cốc thì có đầy cả bàn không? Một chai nước có rót nổi 250 cốc không?" Đáp số vô lý là manh mối đầu tiên. Sau đó nhắc con khoanh đơn vị khi đọc: một số là lít, một số là mi-li-lít. Phải đưa về cùng đơn vị.

Tóm tắt: Chai: 1 l. Mỗi cốc: 250 ml. Số cốc: ?

Bài giải

Đổi: 1 l = 1.000 ml.

Số cốc rót được là:

1.000 : 250 = 4 (cốc)

Đáp số: 4 cốc.

Thử lại: 250 ml × 4 = 1.000 ml = 1 l. Nếu có chai và cốc thật ở nhà, cho con rót thử là cách thử lại thuyết phục nhất.

Lỗi 4: sai thứ tự các bước

Ví dụ 4. Đề: Mỗi gói kẹo có 10 viên. Cô giáo mua 3 gói rồi chia đều cho 5 bạn. Hỏi mỗi bạn được mấy viên kẹo?

Lỗi hay gặp: 10 : 5 = 2 viên (con lấy một gói chia cho 5 bạn, quên rằng có 3 gói), hoặc 10 : 5 × 3 nhưng không hiểu vì sao.

Sửa nhẹ nhàng: Trước khi tính, bảo con nói kế hoạch: "Trước hết con tìm …, sau đó con tìm …". Với bài này: "Trước hết tìm cô có tất cả bao nhiêu viên, sau đó chia cho 5 bạn."

Tóm tắt: 1 gói: 10 viên. 3 gói chia đều 5 bạn. Mỗi bạn: ? viên.

Bài giải

Số kẹo cô giáo mua là:

10 × 3 = 30 (viên)

Số kẹo mỗi bạn được là:

30 : 5 = 6 (viên)

Đáp số: 6 viên kẹo.

Thử lại: 5 bạn, mỗi bạn 6 viên: 6 × 5 = 30 viên, đúng 3 gói.

Cách làm khác của con (chia từng gói: mỗi gói chia 5 bạn được 2 viên, 3 gói được 2 × 3 = 6 viên) cũng đúng. Nếu con nghĩ theo đường ấy, hãy khen, vì con đã hiểu bài.

Lỗi 5: không thử lại

Đây là lỗi nền của cả bốn lỗi trên. Gần như mọi đáp số sai ở trên đều tự lộ ra nếu con thay ngược vào đề: 17 quả táo trừ 5 quả mẹ cho thì còn 12 thì sao lúc đầu lại là 17? 250 cốc từ một chai nước? Thử lại không chỉ là bước cuối cho đủ thủ tục, nó là cách con tự bắt lỗi của mình mà không cần người lớn.

Hai cách thử lại đơn giản:

  • Ước lượng trước: đọc xong đề, con đoán đáp số khoảng bao nhiêu, lớn hơn hay nhỏ hơn số trong đề. Tính ra khác xa thì xem lại.
  • Thay ngược: lấy đáp số đặt vào câu chuyện, kể lại xem có khớp không.

Cách sửa lỗi mà không làm con nản

  • Không đánh dấu sai đỏ chót ngay. Hỏi con giải thích trước. Nhiều khi giữa chừng con tự "à" ra.
  • Sửa một lỗi mỗi lần. Bài có cả lỗi đơn vị lẫn lỗi trình bày, hôm nay chỉ bàn lỗi đơn vị.
  • Ghi lại lỗi hay lặp. Phụ huynh giữ một mảnh giấy ghi "lỗi tuần này" để lần sau nhắc trước, không phải để kể tội.
  • Cho con một bài tương tự ngay sau. Sửa xong mà làm đúng một bài cùng dạng, con có cảm giác đã vượt qua.
  • Tránh so sánh với anh chị, bạn bè. Mỗi đứa trẻ vấp ở chỗ khác nhau.

Nếu một lỗi cứ lặp lại rất lâu dù đã được giúp kiên nhẫn, hoặc con căng thẳng rõ rệt mỗi lần làm toán, phụ huynh nên trao đổi với giáo viên. Giáo viên thấy con làm bài trên lớp hằng ngày, thường biết con vướng ở đâu. Khi cần, có thể hỏi thêm chuyên gia tâm lý giáo dục.

Góc nhìn hôm nay: lỗi sai là một phần của học

Người lớn giải toán cũng sai, chỉ khác là ta quen tự kiểm. Mục tiêu không phải con không bao giờ sai, mà là con quen hỏi lại mình ba câu: "Đề hỏi gì?", "Số này là của cái gì?", "Đáp số có hợp lý không?". Ba câu ấy gói gọn cách sửa của cả năm lỗi trong bài. Dán chúng ở góc bàn học là một việc nhỏ đáng làm.

Bài tự luyện: tìm chỗ dễ sai rồi giải

Bài 1. Bác Hai bán đi 15 con gà thì trong chuồng còn lại 28 con. Hỏi lúc đầu chuồng có bao nhiêu con gà?

Đáp số: 43 con gà (28 + 15 = 43; đề hỏi lúc đầu nên phải cộng dù có chữ "bán đi").

Bài 2. Sợi dây dài 2 m. Bố cắt thành các đoạn, mỗi đoạn dài 40 cm. Hỏi cắt được bao nhiêu đoạn?

Đáp số: 5 đoạn (2 m = 200 cm; 200 : 40 = 5).

Bài 3. Cửa hàng có 4 thùng nước mắm, mỗi thùng 6 chai. Buổi sáng bán 9 chai. Hỏi còn lại bao nhiêu chai?

Đáp số: 15 chai (6 × 4 = 24 chai; 24 − 9 = 15 chai).

Câu hỏi thường gặp

Lỗi sai nào hay gặp nhất khi trẻ giải toán có lời văn?

Hay gặp nhất là chọn phép tính theo từ khoá ("thêm" là cộng), dừng ở bước giữa của bài hai bước, quên đổi đơn vị, làm sai thứ tự các bước và không thử lại. Phần lớn các lỗi này đến từ cách đọc hiểu đề, không phải từ phép tính.

Con hay quên đổi đơn vị, làm sao nhớ?

Tập cho con khoanh tròn cả con số lẫn đơn vị khi đọc đề. Thấy hai đơn vị khác nhau thì đổi trước khi tính. Hỏi con "đáp số này có hợp lý không" cũng giúp con tự phát hiện, vì nhầm đơn vị thường cho ra số rất vô lý.

Có nên bắt con làm lại cả bài khi sai không?

Không nhất thiết. Hãy hỏi con giải thích cách nghĩ, tìm đúng chỗ lệch, sửa bước đó rồi cho con làm một bài tương tự. Làm lại cả bài trong tâm trạng nản dễ sinh thêm lỗi mới.

Vì sao con biết cách làm mà vẫn sai?

Có thể con vội, đọc lướt, hoặc mệt. Thói quen ước lượng đáp số trước và thay đáp số ngược vào đề giúp con tự bắt lỗi. Nếu tình trạng kéo dài, nên trao đổi với giáo viên để cùng tìm nguyên nhân.

Thử lại bài toán có lời văn là làm gì?

Là lấy đáp số đặt ngược vào câu chuyện của đề xem có khớp không, hoặc làm phép tính ngược lại. Ví dụ tìm được lúc đầu có 7 quả, thêm 5 quả thì phải ra đúng 12 quả như đề cho.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store