Ôn toán mùa hè cho con lớp 1 – 5 mà không ngán cần ba điều: mỗi lần ngắn (mười lăm đến hai mươi phút), ôn lại dạng bài của lớp vừa học chứ không chạy trước, và lồng toán vào việc thật của kỳ nghỉ như đi chơi, đi chợ, đọc sách, thả diều. Mục tiêu là giữ nhịp, để con vào năm học mới không bỡ ngỡ, chứ không phải lấp kín mùa hè bằng phiếu bài tập.
Vì sao cần ôn, và vì sao không cần ôn nhiều
Hai, ba tháng không đụng đến phép tính, nhiều em quên bớt những thứ chưa thật chắc: bảng nhân, cách đặt tính, cách trình bày lời giải. Đầu năm học, thầy cô thường dành thời gian ôn lại, nhưng con nào giữ được nhịp thì đỡ vất vả hơn.
Ngược lại, mùa hè cũng là lúc con nghỉ, chơi, ngủ đủ, đọc sách, về quê. Một kỳ nghỉ biến thành lớp học kéo dài dễ làm con mệt và ghét môn toán ngay trước năm học mới. Cái cần là giữ, không phải nhồi.
Nhịp ôn gợi ý cho một tuần
| Ngày | Việc | Thời lượng |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Hai bài toán có lời văn của lớp vừa học | 15 – 20 phút |
| Thứ Ba | Toán trong đời: đi chợ, nấu ăn, xem giờ | Lồng vào việc thật |
| Thứ Tư | Ôn bảng nhân hoặc tính nhẩm ngắn | 10 phút |
| Thứ Năm | Một bài đố vui cả nhà cùng nghĩ | 15 phút |
| Thứ Sáu | Hai bài có lời văn, con tự thử lại | 15 – 20 phút |
| Cuối tuần | Nghỉ, hoặc con tự ra đề cho bố mẹ giải | Tuỳ hứng |
Đây chỉ là khung. Nhà có chuyến đi xa thì nghỉ cả tuần cũng không sao; quan trọng là quay lại nhịp sau đó.
Mỗi lớp nên ôn gì
- Vừa xong lớp 1: cộng trừ trong phạm vi đã học, bài toán thêm – bớt một bước, xem giờ đúng.
- Vừa xong lớp 2: cộng trừ có nhớ, những bảng nhân chia đầu tiên, bài toán nhiều hơn – ít hơn.
- Vừa xong lớp 3: bảng nhân chia, bài toán hai bước, đơn vị đo độ dài, khối lượng.
- Vừa xong lớp 4: trung bình cộng, tổng – hiệu, bài có phân số.
- Vừa xong lớp 5: số thập phân, tỉ số phần trăm, chuyển động đều — nền cho toán THCS.
Phụ huynh có thể lật lại sách giáo khoa và vở bài tập con vừa học xong. Những bài con từng làm sai trong năm là tài liệu ôn tốt nhất, vì nó đúng chỗ con còn vướng.
Ví dụ 1 (vừa xong lớp 1): hái ổi ở vườn bà
Đề: Về quê, Tí hái được 14 quả ổi. Tí cho em 6 quả. Hỏi Tí còn lại bao nhiêu quả ổi?
Tóm tắt: Có: 14 quả. Cho em: 6 quả. Còn lại: ? quả.
Bài giải
Số quả ổi Tí còn lại là:
14 − 6 = 8 (quả)
Đáp số: 8 quả ổi.
Thử lại: 8 quả của Tí cộng 6 quả của em được 14 quả. Nếu đang ở vườn thật, cho con đếm ổi trong rổ.
Ví dụ 2 (vừa xong lớp 3): dây diều trên đê
Đề: Bố có cuộn dây diều dài 48 m. Bố cắt cuộn dây thành 4 đoạn bằng nhau, rồi nối 3 đoạn lại để thả con diều lớn. Hỏi dây của con diều lớn dài bao nhiêu mét?
Tóm tắt: Cuộn dây: 48 m, chia 4 đoạn bằng nhau. Dùng: 3 đoạn. Dây diều lớn: ? m.
Bài giải
Mỗi đoạn dây dài là:
48 : 4 = 12 (m)
Dây của con diều lớn dài là:
12 × 3 = 36 (m)
Đáp số: 36 m.
Thử lại: Đoạn còn lại dài 12 m; 36 + 12 = 48 m, đúng cả cuộn dây.
Ví dụ 3 (vừa xong lớp 4): đọc sách mỗi ngày
Đề: Trong 3 tuần đầu của kỳ nghỉ, Na đọc xong một cuốn truyện dày 84 trang. Mỗi ngày Na đọc số trang như nhau. Hỏi mỗi ngày Na đọc bao nhiêu trang?
Tóm tắt: 3 tuần: 84 trang. Mỗi ngày: ? trang.
Chỗ cần chú ý: đề cho tuần, hỏi ngày. Phải đổi tuần ra ngày trước.
Bài giải
3 tuần có số ngày là:
7 × 3 = 21 (ngày)
Mỗi ngày Na đọc số trang là:
84 : 21 = 4 (trang)
Đáp số: 4 trang.
Thử lại: 4 trang × 21 ngày = 84 trang.
Bài này còn là một lời gợi ý: đọc mỗi ngày vài trang cũng là một cách ôn đọc hiểu cho toán có lời văn.
Ví dụ 4 (vừa xong lớp 5): tiền tiết kiệm và chuyến xe về quê
Đề a: Minh để dành được 200.000 đồng. Minh dùng 30% số tiền đó để mua sách. Hỏi Minh còn lại bao nhiêu tiền?
Bài giải
Số tiền Minh dùng để mua sách là:
200.000 × 30 : 100 = 60.000 (đồng)
Số tiền Minh còn lại là:
200.000 − 60.000 = 140.000 (đồng)
Đáp số: 140.000 đồng.
Thử lại: 60.000 + 140.000 = 200.000 đồng; 60.000 : 200.000 = 0,3 = 30%.
Đề b: Quãng đường về quê dài 180 km. Xe khách đi 2 giờ đầu với vận tốc 50 km/giờ, quãng còn lại xe đi hết 2 giờ. Hỏi trên quãng còn lại, vận tốc của xe là bao nhiêu?
Bài giải
Quãng đường xe đi trong 2 giờ đầu là:
50 × 2 = 100 (km)
Quãng đường còn lại dài là:
180 − 100 = 80 (km)
Vận tốc của xe trên quãng còn lại là:
80 : 2 = 40 (km/giờ)
Đáp số: 40 km/giờ.
Thử lại: 100 km + 40 × 2 km = 180 km.
Làm sao để con không ngán
- Ngắn và đều hơn dài và dồn. Mười lăm phút mỗi ngày dễ duy trì hơn hai giờ mỗi cuối tuần.
- Để con chọn. "Hôm nay con muốn làm bài đi chợ hay bài thả diều?" Được chọn, con thấy mình có phần trong việc học.
- Dùng chuyện của kỳ nghỉ. Chuyến về quê, buổi đi biển, phiên chợ, vườn bà đều là đề toán sẵn.
- Ghi lại những gì con làm được, không ghi điểm. Một tờ giấy dán tủ lạnh, mỗi ngày con tự đánh một dấu là đủ thấy mình đi được bao xa.
- Không lấy toán làm hình phạt. "Hư thì làm thêm mười bài" là cách nhanh nhất để con ghét toán.
- Dừng khi con mệt. Buổi ôn kết thúc trong không khí vui thì hôm sau con dễ ngồi vào bàn hơn.
Nếu cả mùa hè con vẫn vướng nặng ở một phần (ví dụ không đọc nổi đề dài, hay tính toán cực kỳ vất vả), đầu năm học hãy trao đổi với giáo viên mới để cô biết và cùng hỗ trợ.
Góc nhìn hôm nay: mùa hè cũng là lúc học ngoài trang sách
Những việc như tự trả tiền một món đồ, đo chiều dài sợi dây diều, xem bản đồ đường về quê, đếm số cây trên đê là toán có lời văn sống. Con nhớ chúng lâu hơn nhiều so với phiếu bài tập. Mùa hè cho phụ huynh nhiều cơ hội như vậy; một câu hỏi nhẹ đúng lúc có giá trị hơn một tập đề dày.
Bài tự luyện cho kỳ nghỉ
Bài 1 (vừa xong lớp 1). Bé có 9 quả bóng bay, gió làm bay mất 4 quả. Hỏi bé còn mấy quả bóng bay?
Đáp số: 5 quả (9 − 4 = 5).
Bài 2 (vừa xong lớp 3). Bà xếp trứng vịt vào 7 giỏ, mỗi giỏ 8 quả. Hỏi bà có tất cả bao nhiêu quả trứng?
Đáp số: 56 quả trứng (8 × 7 = 56).
Bài 3 (vừa xong lớp 4). Ba ngày liền An đọc được lần lượt 12 trang, 15 trang và 18 trang truyện. Hỏi trung bình mỗi ngày An đọc bao nhiêu trang?
Đáp số: 15 trang ((12 + 15 + 18) : 3 = 45 : 3 = 15).
Câu hỏi thường gặp
Mùa hè nên cho con ôn toán bao lâu mỗi ngày?
Với học sinh tiểu học, khoảng mười lăm đến hai mươi phút mỗi ngày là vừa, có ngày nghỉ. Ôn ngắn mà đều giữ nhịp tốt hơn ôn dồn nhiều giờ, và ít làm con chán.
Có nên cho con học trước chương trình lớp mới trong hè?
Ưu tiên ôn chắc dạng bài của lớp vừa học, nhất là những chỗ con từng sai. Học trước chỉ nên khi con đã vững và tự thích. Chạy trước khi nền chưa chắc dễ khiến con rối khi vào năm học.
Ôn toán hè bằng gì nếu không muốn dùng phiếu bài tập?
Dùng việc thật của kỳ nghỉ: đi chợ trả tiền, đo dây diều, tính giờ đi xe về quê, đếm cây, đọc sách mỗi ngày bao nhiêu trang. Con cũng có thể tự ra đề cho bố mẹ giải.
Con không chịu ôn bài trong hè thì làm sao?
Đừng ép bằng hình phạt. Rút ngắn thời gian, cho con chọn bài, lồng vào hoạt động con thích, và khen nỗ lực. Một tuần nghỉ hẳn không sao, quan trọng là quay lại nhịp nhẹ nhàng sau đó.