Suy TínhWiki
Tìm
Phương pháp giải toán có lời văn

Phương pháp rút về đơn vị: hai dạng bài và cách phân biệt nhanh

Rút về đơn vị là tìm giá trị một phần bằng phép chia rồi tính tiếp. Dạng một nhân để tìm giá trị nhiều phần, dạng hai chia để tìm số phần. Có bài giải mẫu.

Phương pháp rút về đơn vị: hai dạng bài và cách phân biệt nhanh

Rút về đơn vị là phương pháp tìm giá trị của một phần (một mét vải, một thùng, một xe) bằng phép chia, rồi dùng giá trị đó để tính tiếp. Có hai dạng: dạng một, biết giá trị một phần rồi nhân để tìm giá trị của nhiều phần; dạng hai, biết giá trị một phần rồi chia để tìm số phần. Bước đầu của hai dạng giống hệt nhau, chỉ khác ở bước hai.

Đây là phương pháp dùng nhiều nhất ở cuối tiểu học, và là nền cho các bài tỉ lệ, năng suất, làm chung về sau.

Ý tưởng: đưa mọi thứ về "một"

Nếu 4 mét vải giá 120.000 đồng thì không ai nhẩm ngay được 7 mét giá bao nhiêu. Nhưng biết 1 mét giá bao nhiêu thì 7 mét chỉ là một phép nhân. "Một" là cây cầu nối giữa hai con số không chia hết cho nhau.

Điều kiện để dùng được: mỗi phần phải như nhau (các thùng chứa bằng nhau, các xe chở bằng nhau, giá mỗi mét như nhau). Đề hay viết "như nhau", "đều", "mỗi … bằng nhau". Không có điều kiện này thì không rút về đơn vị được.

Hai dạng đặt cạnh nhau

Dạng 1Dạng 2
Đề hỏiGiá trị của nhiều phần (bao nhiêu tiền, bao nhiêu ki-lô-gam)Số phần (bao nhiêu thùng, bao nhiêu xe, bao nhiêu túi)
Bước 1Tìm giá trị một phần: chiaTìm giá trị một phần: chia
Bước 2Nhân giá trị một phần với số phầnChia tổng giá trị cho giá trị một phần
Mẫu tóm tắt4 m: 120.000 đồng; 7 m: … đồng?6 thùng: 48 l; 72 l: … thùng?

Cách phân biệt nhanh: nhìn câu hỏi. Hỏi "mấy cái, mấy thùng, mấy xe" là dạng hai. Hỏi "bao nhiêu tiền, bao nhiêu ki-lô-gam, bao nhiêu lít" là dạng một.

Ví dụ 1 (dạng 1): mua vải may áo

Đề: Mẹ mua 4 m vải hết 120.000 đồng. Hỏi nếu mua 7 m vải cùng loại thì hết bao nhiêu tiền?

Tóm tắt:

4 m: 120.000 đồng

7 m: … đồng?

Bài giải

Giá tiền 1 m vải là:

120.000 : 4 = 30.000 (đồng)

Mua 7 m vải hết số tiền là:

30.000 × 7 = 210.000 (đồng)

Đáp số: 210.000 đồng.

Thử lại: 7 m nhiều hơn 4 m nên tiền phải nhiều hơn 120.000 đồng, 210.000 hợp lý. Lấy 210.000 : 7 = 30.000, cũng bằng 120.000 : 4, nên giá mỗi mét như nhau đúng như đề.

Chữ "cùng loại" trong đề chính là điều kiện "mỗi phần như nhau". Nếu bỏ chữ đó, bài toán không giải được vì không biết giá mỗi mét có giống nhau không.

Ví dụ 2 (dạng 2): thùng nước mắm

Đề: Một cơ sở làm nước mắm có 6 thùng như nhau chứa tất cả 48 l nước mắm. Hỏi muốn chứa 72 l nước mắm thì cần bao nhiêu thùng như thế?

Tóm tắt:

6 thùng: 48 l

72 l: … thùng?

Bài giải

Mỗi thùng chứa số lít nước mắm là:

48 : 6 = 8 (l)

Số thùng cần để chứa 72 l nước mắm là:

72 : 8 = 9 (thùng)

Đáp số: 9 thùng.

Thử lại: 9 thùng × 8 l = 72 l, đúng.

Chỗ dễ nhầm: ở bước hai nhiều em viết 72 × 8 vì thói quen của dạng một. Hỏi lại "72 l chia vào mỗi thùng 8 l thì được mấy thùng" là thấy ngay phải chia.

Ví dụ 3 (có bẫy): đoàn xe chở thóc

Đề: Một đội có 5 xe như nhau chở được 20 tấn thóc. Hợp tác xã bổ sung thêm 3 xe như thế. Hỏi cả đội bây giờ chở được bao nhiêu tấn thóc?

Tìm hiểu đề: câu hỏi là "cả đội bây giờ", tức là 5 + 3 = 8 xe, không phải 3 xe. Đây là chỗ nhiều em trả lời nhầm 12 tấn.

Tóm tắt:

5 xe: 20 tấn

Thêm 3 xe

Cả đội: … tấn?

Bài giải

Mỗi xe chở được số tấn thóc là:

20 : 5 = 4 (tấn)

Số xe của đội bây giờ là:

5 + 3 = 8 (xe)

Cả đội bây giờ chở được số tấn thóc là:

4 × 8 = 32 (tấn)

Đáp số: 32 tấn thóc.

Thử lại: 5 xe cũ chở 20 tấn, 3 xe mới chở 4 × 3 = 12 tấn, cộng lại 32 tấn, khớp.

Có thể giải cách khác: tìm 3 xe mới chở 12 tấn rồi cộng với 20 tấn. Cả hai cách đều đúng, cách nào cũng phải qua bước tìm "một xe".

Ví dụ 4 (dạng 1, hỏi phần chênh): mua đường

Đề: Mua 3 kg đường hết 63.000 đồng. Hỏi mua 5 kg đường cùng loại thì phải trả nhiều hơn bao nhiêu tiền?

Bài giải

Giá tiền 1 kg đường là:

63.000 : 3 = 21.000 (đồng)

Mua 5 kg đường hết số tiền là:

21.000 × 5 = 105.000 (đồng)

Mua 5 kg phải trả nhiều hơn mua 3 kg số tiền là:

105.000 − 63.000 = 42.000 (đồng)

Đáp số: 42.000 đồng.

Thử lại: phần mua thêm là 2 kg, 21.000 × 2 = 42.000 đồng, khớp. Cách thử này cũng gợi ý lời giải ngắn hơn: nhiều hơn 2 kg thì trả thêm giá của 2 kg.

Rút về đơn vị và các phương pháp gần nó

  • Phương pháp tỉ số giải được nhiều bài giống ví dụ 1 nhanh hơn, khi số phần mới gấp một số lần số phần cũ (ví dụ 4 m và 12 m). Bài riêng trong danh mục này so sánh hai cách.
  • Tam suất là tên gọi xưa của cùng loại bài: biết ba số, tìm số thứ tư. Khi có hai đại lượng cùng thay đổi (số máy và số giờ) thì thành tam suất kép, thuộc danh mục công việc chung và tỉ lệ.
  • Bài toán năng suất ("mỗi giờ làm được bao nhiêu") thật ra là rút về đơn vị với đơn vị là một giờ, một ngày.

Lỗi hay gặp

  • Quên điều kiện "như nhau" và áp dụng cho bài mà các phần không bằng nhau.
  • Nhầm bước hai: dạng hai mà nhân, dạng một mà chia.
  • Không đọc kỹ câu hỏi: hỏi "cả đội" mà chỉ tính phần thêm, hỏi "nhiều hơn bao nhiêu" mà ghi tổng.
  • Đơn vị sai ở bước một: kết quả 48 : 6 là lít trên mỗi thùng, ghi "(thùng)" là sai và dẫn tới rối ở bước sau.

Bài tự luyện

  1. 8 hộp bánh như nhau có tất cả 96 cái bánh. Hỏi 5 hộp như thế có bao nhiêu cái bánh? Đáp số: 60 cái bánh.
  2. 3 can như nhau chứa 24 l dầu. Hỏi muốn chứa 56 l dầu thì cần bao nhiêu can như thế? Đáp số: 7 can.
  3. 4 bao xi măng như nhau nặng 200 kg. Hỏi 650 kg xi măng thì đóng được bao nhiêu bao như thế? Đáp số: 13 bao.

Câu hỏi thường gặp

Rút về đơn vị là gì?

Là cách giải tìm giá trị của một phần (một mét, một thùng, một xe) bằng phép chia trước, rồi từ đó tính giá trị của nhiều phần hoặc tính số phần. Chỉ dùng được khi các phần như nhau.

Hai dạng toán rút về đơn vị khác nhau ở đâu?

Bước một giống nhau: chia để tìm giá trị một phần. Dạng một nhân giá trị đó với số phần để tìm tổng giá trị. Dạng hai lấy tổng giá trị chia cho giá trị một phần để tìm số phần.

Làm sao biết bài thuộc dạng 1 hay dạng 2?

Nhìn câu hỏi. Hỏi số lượng đồ vật chứa đựng (mấy thùng, mấy can, mấy bao) thường là dạng hai. Hỏi tiền, khối lượng, dung tích của nhiều phần là dạng một.

Toán rút về đơn vị học lớp mấy?

Ở sách Toán 3 theo chương trình cũ, "bài toán liên quan đến rút về đơn vị" là một bài học có tên riêng. Trong chương trình hiện hành, dạng bài này vẫn gặp ở cuối tiểu học với số lớn dần và nhiều bước hơn; thời điểm cụ thể tuỳ bộ sách, phụ huynh xem mục lục sách con đang học.

Rút về đơn vị và tỉ số, cách nào nhanh hơn?

Khi số mới gấp hoặc bằng một phần số cũ (4 m và 12 m), cách tỉ số nhanh hơn. Khi hai số không chia hết cho nhau (4 m và 7 m), rút về đơn vị gọn và an toàn hơn.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store