Suy TínhWiki
Tìm
Tính tuổi, ngày tháng & thời gian

Bài toán lịch lặp lại: trực nhật, phiên chợ khi nào trùng nhau

Hai việc lặp lại theo chu kỳ trùng nhau sau khoảng bằng bội chung nhỏ nhất của hai chu kỳ: 4 ngày và 6 ngày thì 12 ngày. Tiểu học giải bằng cách liệt kê các mốc.

Bài toán lịch lặp lại: trực nhật, phiên chợ khi nào trùng nhau

Hai việc lặp lại đều đặn (trực nhật 4 ngày một lần, phiên chợ 6 ngày một lần) sẽ trùng nhau lần tiếp theo sau một khoảng bằng bội chung nhỏ nhất của hai chu kỳ. Trực nhật 4 ngày và 6 ngày một lần, hôm nay cùng làm thì 12 ngày nữa lại cùng làm, vì 12 là số nhỏ nhất vừa chia hết cho 4 vừa chia hết cho 6. Ở tiểu học, chỉ cần liệt kê các mốc của từng việc rồi tìm số chung đầu tiên.

Nhận dạng bài toán lặp lại theo chu kỳ

Đề thường có những cụm từ: "cứ … ngày một lần", "… phút một chuyến", "cách … ngày lại họp một phiên", rồi hỏi "lần tiếp theo cùng … là khi nào", "sau ít nhất bao lâu lại trùng nhau", "trong khoảng thời gian … trùng nhau mấy lần".

Cách nghĩ: mỗi việc tạo ra một dãy mốc cách đều. Việc 4 ngày một lần rơi vào ngày 4, 8, 12, 16…; việc 6 ngày một lần rơi vào ngày 6, 12, 18… Hai dãy gặp nhau ở những số vừa nằm trong dãy này vừa nằm trong dãy kia — tức là các bội chung. Lần gặp đầu tiên là bội chung nhỏ nhất (BCNN).

Học sinh tiểu học chưa cần gọi tên BCNN; khái niệm bội chung, bội chung nhỏ nhất được học chính thức ở đầu cấp THCS (lớp 6). Nhưng cách liệt kê thì làm được từ sớm, và là cách hiểu bản chất nhất.

Chu kỳCác mốc lặp lạiMốc chung đầu tiên
4 ngày và 6 ngày4, 8, 12, 16, 20, 24… / 6, 12, 18, 24…12
3 ngày và 5 ngày3, 6, 9, 12, 15… / 5, 10, 15…15
4 ngày và 8 ngày4, 8, 12, 16… / 8, 16…8
6 ngày và 9 ngày6, 12, 18… / 9, 18…18

Để ý hàng thứ ba: khi chu kỳ này chia hết cho chu kỳ kia thì mốc chung chính là chu kỳ lớn. Còn hai chu kỳ không có ước chung nào ngoài 1 (như 3 và 5) thì mốc chung là tích của chúng.

Các ví dụ giải mẫu

Ví dụ 1: Hai bạn trực nhật

Đề. Lớp 4A phân công trực nhật: bạn Lan cứ 4 ngày trực một lần, bạn Minh cứ 6 ngày trực một lần. Hôm nay cả hai cùng trực. Hỏi sau ít nhất bao nhiêu ngày nữa hai bạn lại cùng trực? (Coi như ngày nào cũng có trực nhật.)

Bài giải

Các ngày Lan trực, tính từ hôm nay: sau 4, 8, 12, 16, 20, 24… ngày.

Các ngày Minh trực, tính từ hôm nay: sau 6, 12, 18, 24… ngày.

Số nhỏ nhất có mặt trong cả hai dãy là 12.

Đáp số: 12 ngày.

Thử lại. 12 : 4 = 3 và 12 : 6 = 2, đều chia hết. Các số nhỏ hơn 12 trong dãy của Minh chỉ có 6, mà 6 không chia hết cho 4. Khớp.

Chi tiết "coi như ngày nào cũng có trực nhật" là để khỏi vướng ngày nghỉ. Đề có nhắc đến ngày nghỉ (chỉ tính ngày đi học) thì khoảng 12 "ngày trực" không còn là 12 ngày lịch nữa.

Ví dụ 2: Hai phiên chợ và thứ trong tuần

Đề. Chợ làng Đông cứ 5 ngày họp một phiên, chợ làng Tây cứ 3 ngày họp một phiên. Hôm nay là thứ Hai, cả hai chợ cùng họp. a) Sau ít nhất bao nhiêu ngày hai chợ lại cùng họp? b) Sau ít nhất bao nhiêu ngày hai chợ lại cùng họp vào đúng ngày thứ Hai?

Suy nghĩ. Câu a chỉ cần mốc chung của 5 và 3. Câu b thêm một "chu kỳ" thứ ba: thứ Hai lặp lại mỗi 7 ngày. Vậy cần số nhỏ nhất chia hết cho cả 5, 3 và 7.

Bài giải

a) Số nhỏ nhất vừa chia hết cho 5 vừa chia hết cho 3 là 15 (vì 3 và 5 không có ước chung nào khác 1, mốc chung là 3 × 5).

Hai chợ lại cùng họp sau 15 ngày.

b) Thứ Hai lặp lại sau mỗi 7 ngày. Cần tìm số nhỏ nhất chia hết cho 15 và cho 7. Vì 15 và 7 không có ước chung nào khác 1, số đó là:

15 × 7 = 105 (ngày)

Đáp số: a) 15 ngày; b) 105 ngày.

Thử lại. 105 : 5 = 21, 105 : 3 = 35, 105 : 7 = 15, đều chia hết. Các mốc hai chợ cùng họp là 15, 30, 45, 60, 75, 90, 105; chia cho 7 lần lượt dư 1, 2, 3, 4, 5, 6, 0 — chỉ 105 chia hết. Khớp.

Ví dụ 3: Đèn lồng hội làng

Đề. Ở hội làng, ba chiếc đèn lồng điện nháy sáng theo nhịp riêng: đèn đỏ cứ 6 giây nháy một lần, đèn xanh 8 giây, đèn vàng 10 giây. Đúng 19 giờ, cả ba cùng nháy. Hỏi từ sau lúc đó đến 19 giờ 10 phút (tính cả lúc 19 giờ 10 phút), cả ba đèn cùng nháy bao nhiêu lần?

Bài giải

Tìm số nhỏ nhất chia hết cho 6, 8 và 10.

Các bội của 10: 10, 20, 30, 40, … , 120. Trong đó, số đầu tiên chia hết cho cả 8 và 6 là 120 (40 chia hết cho 8 nhưng không chia hết cho 6; 80 cũng vậy; 120 : 8 = 15 và 120 : 6 = 20).

Vậy cứ 120 giây = 2 phút, ba đèn lại cùng nháy một lần.

Đổi 10 phút ra giây:

10 × 60 = 600 (giây)

Số lần ba đèn cùng nháy (không kể lần lúc 19 giờ):

600 : 120 = 5 (lần)

Đáp số: 5 lần.

Thử lại. Các lần cùng nháy: 19 giờ 2 phút, 4 phút, 6 phút, 8 phút, 10 phút — đúng 5 lần. Khớp.

Điểm dễ sai: đếm cả lần lúc 19 giờ thành 6 lần, hoặc quên lần lúc 19 giờ 10 phút thành 4 lần. Đề phải nói rõ có tính hai đầu hay không; khi tự ra đề cho con, hãy viết rõ như trên.

Ví dụ 4: Lịch học bơi và ngày Chủ nhật

Đề. Ngày 1/9/2026 là thứ Ba. Bạn Nam học bơi buổi đầu tiên vào ngày đó, sau đó cứ 3 ngày học một buổi. Hỏi buổi học đầu tiên rơi vào Chủ nhật là ngày nào?

Suy nghĩ. Mỗi buổi học cách buổi trước 3 ngày, nên thứ dịch đi 3 bậc. Từ thứ Ba, cần dịch tổng cộng một số bậc chia 7 dư 5 (thứ Ba tiến 5 ngày là Chủ nhật). Liệt kê là nhanh nhất.

Bài giải

BuổiNgàyThứ
11/9thứ Ba
24/9thứ Sáu
37/9thứ Hai
410/9thứ Năm
513/9Chủ nhật

Đáp số: Ngày 13/9/2026.

Thử lại. Từ 1/9 đến 13/9 cách 12 ngày; 12 : 7 = 1 (dư 5); thứ Ba tiến 5 ngày là Chủ nhật. Khớp.

Thêm một quan sát: vì 3 và 7 không có ước chung nào khác 1, lịch học bơi sẽ lần lượt đi qua đủ cả 7 thứ trong tuần rồi mới lặp lại, sau 3 × 7 = 21 ngày lại về thứ Ba.

Lỗi hay gặp

  • Nhân hai chu kỳ trong mọi trường hợp. 4 và 6 nhân lại được 24, nhưng hai bạn đã trùng nhau từ ngày thứ 12. Tích chỉ là mốc chung đầu tiên khi hai số không có ước chung nào ngoài 1.
  • Nhầm "sau bao nhiêu ngày" với "vào ngày thứ mấy". Hôm nay là ngày 5 trong tháng, sau 12 ngày là ngày 17, không phải ngày 12.
  • Đếm lệch hai đầu. Như ví dụ 3: phải đọc kỹ đề có tính lần ban đầu hay không, có tính lần cuối hay không.
  • Quên điều kiện đời thật. Đề nói "chỉ tính các ngày đi học" mà vẫn đếm cả Chủ nhật. Với bài lịch, hãy hỏi lại: ngày nghỉ có bị tính không?

Góc nhìn hôm nay: lịch nhà mình là một bài toán BCNN

Trong mỗi nhà luôn có những việc lặp lại theo chu kỳ: thay nước bình hoa 3 ngày một lần, tưới cây 2 ngày một lần, đổ rác ngày nào cũng làm, giặt chăn 2 tuần một lần. Cho con lập một tờ lịch tháng và đánh dấu từng việc bằng một màu. Những ô có nhiều màu chồng lên nhau là "ngày bận". Con sẽ tự đoán trước được ngày bận tiếp theo — và đó chính là tìm bội chung, chỉ khác là bằng bút màu thay vì phép tính.

Với học sinh lớn hơn, có thể nhắc rằng ý tưởng "nhiều chu kỳ trùng nhau" xuất hiện cả trong cách người xưa đếm năm: chu kỳ 60 năm của can chi (Giáp Tý, Ất Sửu…) là chỗ gặp nhau của 10 thiên can và 12 địa chi, và 60 chính là số nhỏ nhất chia hết cho cả 10 lẫn 12.

Bài tự luyện

  1. Bạn Hùng cứ 6 ngày đi thư viện một lần, bạn Tú cứ 9 ngày đi một lần. Hôm nay hai bạn cùng đi. Sau ít nhất bao nhiêu ngày hai bạn lại cùng đi thư viện? Đáp số: 18 ngày.
  2. Ở một bến xe, ba tuyến xe buýt lần lượt cứ 10 phút, 15 phút và 20 phút xuất bến một chuyến. Lúc 6 giờ sáng, ba tuyến cùng xuất bến. Hỏi lần tiếp theo ba tuyến cùng xuất bến là lúc mấy giờ? Đáp số: 7 giờ sáng (sau 60 phút).
  3. Hôm nay là thứ Tư, bạn Hoa đến nhà bà. Hoa cứ 4 ngày đến nhà bà một lần. Hỏi sau ít nhất bao nhiêu ngày Hoa lại đến nhà bà vào một ngày thứ Tư? Đáp số: 28 ngày.

Câu hỏi thường gặp

Hai việc lặp lại theo chu kỳ khi nào trùng nhau?

Chúng trùng nhau sau một khoảng bằng bội chung nhỏ nhất của hai chu kỳ, rồi cứ sau mỗi khoảng như thế lại trùng tiếp. Ví dụ 4 ngày và 6 ngày một lần thì cứ 12 ngày trùng một lần.

Học sinh tiểu học chưa học BCNN thì giải thế nào?

Liệt kê các mốc của từng việc theo thứ tự (4, 8, 12… và 6, 12…) rồi tìm số đầu tiên có mặt ở cả hai dãy. Cách này cho cùng kết quả và giúp hiểu vì sao có bội chung.

Có phải cứ nhân hai chu kỳ là ra lần trùng tiếp theo?

Không phải lúc nào cũng vậy. Tích hai chu kỳ luôn là một lần trùng, nhưng chưa chắc là lần đầu. Chỉ khi hai số không có ước chung nào ngoài 1 (như 3 và 5) thì tích mới là mốc trùng đầu tiên.

Làm sao tìm lần trùng vào đúng một thứ trong tuần?

Coi thứ trong tuần là một chu kỳ 7 ngày rồi tìm bội chung nhỏ nhất của các chu kỳ đề cho cùng với 7. Ví dụ chu kỳ 15 ngày thì phải sau 105 ngày mới trùng lại đúng thứ cũ.

Bội chung nhỏ nhất học ở lớp mấy?

Khái niệm bội chung và bội chung nhỏ nhất được học ở lớp 6 theo chương trình hiện hành. Ở tiểu học, các bài toán trùng lịch vẫn xuất hiện và được giải bằng cách liệt kê.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store