Suy TínhWiki
Tìm
Tính tuổi, ngày tháng & thời gian

Toán tính tuổi: vì sao hiệu số tuổi không bao giờ thay đổi

Hiệu số tuổi hai người không đổi vì mỗi năm ai cũng thêm 1 tuổi; tổng tuổi thì tăng theo số người. Kèm 3 ví dụ tổng – hiệu giải mẫu và bài tự luyện có đáp số.

Toán tính tuổi: vì sao hiệu số tuổi không bao giờ thay đổi

Trong toán tính tuổi, hiệu số tuổi của hai người không bao giờ thay đổi, vì cứ qua một năm thì mỗi người đều thêm đúng 1 tuổi. Mẹ hơn con 26 tuổi hôm nay thì 5 năm trước, 10 năm sau hay lúc con 60 tuổi, mẹ vẫn hơn con 26 tuổi. Nắm chắc điều này là nắm được chìa khoá của gần như mọi bài toán tuổi ở tiểu học.

Vì sao hiệu số tuổi không đổi

Hãy hình dung hai người cùng đứng trên một băng chuyền thời gian. Băng chuyền chạy, cả hai cùng được đẩy đi một quãng như nhau. Khoảng cách giữa họ vẫn y nguyên. Tuổi cũng vậy: sau 1 năm, mẹ thêm 1 tuổi, con thêm 1 tuổi. Một số bị trừ và số trừ cùng tăng 1 đơn vị thì hiệu không đổi.

Đây chính là tính chất của phép trừ mà học sinh đã gặp từ lớp dưới: nếu cùng thêm (hoặc cùng bớt) một số vào cả số bị trừ và số trừ thì hiệu giữ nguyên. Bài toán tuổi chỉ là phép trừ đó được kể bằng câu chuyện gia đình.

Bảng dưới đây theo dõi hai mẹ con, mẹ năm nay 34 tuổi, con 8 tuổi:

Thời điểmTuổi mẹTuổi conMẹ hơn conTổng hai tuổi
3 năm trước3152636
Năm nay3482642
5 năm nữa39132652
12 năm nữa46202666

Cột "Mẹ hơn con" đứng yên ở 26. Cột "Tổng hai tuổi" thì không: cứ mỗi năm tổng tăng thêm 2, vì có hai người cùng lớn lên. Đây là chỗ học sinh hay nhầm nhất, nên ta tách riêng ra ở một mục bên dưới.

Ba điều cần nhớ khi gặp bài toán tuổi

  • Hiệu không đổi theo thời gian. Biết hiệu ở một thời điểm là biết hiệu ở mọi thời điểm.
  • Tổng thay đổi theo số người. Sau n năm, tổng tuổi của k người tăng thêm k × n tuổi. Trước n năm thì giảm đi k × n tuổi (với điều kiện lúc đó mọi người đều đã ra đời).
  • Tỉ số thì thay đổi. Mẹ gấp 4 lần tuổi con lúc này, vài năm nữa sẽ không còn gấp 4 nữa. Vì thế bài nào có "gấp mấy lần" đều phải quy về hiệu không đổi rồi mới tính.

Cách nhận dạng nhanh: đề có chữ "hơn", "kém", "nhiều hơn … tuổi" ở một thời điểm, rồi hỏi ở thời điểm khác — gần như chắc chắn ta dùng hiệu không đổi.

Ba ví dụ giải mẫu từ dễ đến khó

Ví dụ 1: Hỏi hiệu số tuổi ở tương lai

Đề. Năm nay ông nội 68 tuổi, cháu 9 tuổi. Hỏi khi cháu 20 tuổi thì ông nội bao nhiêu tuổi?

Tóm tắt. Ông: 68 tuổi. Cháu: 9 tuổi. Khi cháu 20 tuổi, ông: ? tuổi.

Suy nghĩ. Có hai cách. Cách thứ nhất tính xem bao nhiêu năm nữa cháu 20 tuổi. Cách thứ hai dùng hiệu không đổi. Cả hai đều đúng, nhưng cách thứ hai cho thấy rõ "chìa khoá" của dạng bài.

Bài giải

Ông hơn cháu số tuổi là:

68 − 9 = 59 (tuổi)

Vì hiệu số tuổi không thay đổi theo thời gian nên khi cháu 20 tuổi, ông vẫn hơn cháu 59 tuổi. Khi đó tuổi ông là:

20 + 59 = 79 (tuổi)

Đáp số: 79 tuổi.

Thử lại. Cháu từ 9 lên 20 tuổi mất 20 − 9 = 11 năm. Ông sau 11 năm: 68 + 11 = 79 tuổi. Khớp.

Ví dụ 2: Tổng hiện tại, hiệu ở quá khứ

Đề. Hiện nay tổng số tuổi của hai chị em là 24 tuổi. Cách đây 4 năm, chị hơn em 6 tuổi. Tính tuổi mỗi người hiện nay.

Suy nghĩ. Đề cố ý cho hiệu ở "cách đây 4 năm" để thử xem người giải có biết hiệu không đổi hay không. Hiện nay chị vẫn hơn em 6 tuổi. Bài trở thành bài toán tổng – hiệu quen thuộc.

Sơ đồ (mô tả bằng lời). Tuổi em là một đoạn ngắn. Tuổi chị là một đoạn bằng đoạn của em, nối thêm một khúc ứng với 6 tuổi. Hai đoạn cộng lại là 24 tuổi.

Bài giải

Vì hiệu số tuổi không đổi nên hiện nay chị vẫn hơn em 6 tuổi.

Tuổi chị hiện nay là:

(24 + 6) : 2 = 15 (tuổi)

Tuổi em hiện nay là:

15 − 6 = 9 (tuổi)

Đáp số: Chị 15 tuổi; em 9 tuổi.

Thử lại. 15 + 9 = 24 đúng tổng. Cách đây 4 năm chị 11 tuổi, em 5 tuổi, chị hơn em 11 − 5 = 6 tuổi. Khớp.

Lỗi hay gặp ở bài này: lấy 24 trừ đi 4 × 2 = 8 để "quay về 4 năm trước" rồi mới giải. Làm vậy vẫn ra đúng nếu nhớ cộng lại 4 năm cho mỗi người, nhưng thừa bước và dễ quên. Hiệu đã không đổi thì không cần dịch chuyển thời gian.

Ví dụ 3: Tổng và hiệu ở tương lai

Đề. Ba năm nữa, tổng số tuổi của mẹ và con là 52 tuổi. Mẹ hơn con 28 tuổi. Tính tuổi mỗi người hiện nay.

Suy nghĩ. Tổng 52 là tổng ở thời điểm "3 năm nữa", còn hiệu 28 thì đúng ở mọi thời điểm. Cách gọn nhất: giải bài tổng – hiệu ngay tại thời điểm 3 năm nữa, rồi lùi lại 3 năm cho từng người.

Bài giải

Ba năm nữa, tuổi mẹ là:

(52 + 28) : 2 = 40 (tuổi)

Ba năm nữa, tuổi con là:

40 − 28 = 12 (tuổi)

Tuổi mẹ hiện nay là:

40 − 3 = 37 (tuổi)

Tuổi con hiện nay là:

12 − 3 = 9 (tuổi)

Đáp số: Mẹ 37 tuổi; con 9 tuổi.

Thử lại. 37 − 9 = 28, đúng hiệu. Ba năm nữa: 40 + 12 = 52, đúng tổng.

Cách khác. Quy tổng về hiện nay: 52 − 3 × 2 = 46 (tuổi). Tuổi mẹ hiện nay (46 + 28) : 2 = 37 tuổi. Hai cách cho cùng kết quả. Cách nào cũng được, miễn là không trừ 3 một lần duy nhất — tổng của hai người phải trừ 3 hai lần.

Cái bẫy "tổng cũng không đổi"

Học sinh vừa học xong "hiệu không đổi" thường suy rộng thành "tuổi cái gì cũng không đổi". Không phải vậy. Tổng tuổi tăng mỗi năm, và tăng nhanh hơn khi nhóm đông người. Một gia đình 5 người, sau 1 năm tổng tuổi tăng 5. Một lớp 35 học sinh, sau 2 năm tổng tuổi tăng 70.

Cũng có một ngoại lệ nhỏ mà bài nâng cao hay khai thác: khi lùi về quá khứ, người nhỏ nhất có thể chưa ra đời. Lúc đó không được trừ tuổi của người ấy đủ số năm. Dạng này nằm ở bài về tuổi ba người và tổng số tuổi.

Còn tỉ số tuổi thì luôn thay đổi (trừ khi hai người bằng tuổi nhau). Con 8 tuổi, mẹ 32 tuổi: mẹ gấp 4 lần con. Mười năm nữa con 18, mẹ 42: mẹ chỉ gấp chưa tới 2 lần rưỡi. Càng về sau, tỉ số càng tiến gần về 1, vì 24 năm chênh lệch ngày càng "nhỏ" so với tuổi mỗi người.

Cách trình bày cho đúng chuẩn

  1. Viết câu lời giải nêu rõ tính gì: "Mẹ hơn con số tuổi là:".
  2. Viết phép tính, đơn vị trong ngoặc: "34 − 8 = 26 (tuổi)".
  3. Nếu dùng tính chất hiệu không đổi, nên ghi một câu giải thích: "Vì hiệu số tuổi không thay đổi theo thời gian nên…". Nhiều thầy cô coi câu này là phần lập luận chính của bài.
  4. Đáp số ghi đủ từng người, đúng thời điểm đề hỏi (hiện nay hay 5 năm nữa).
  5. Thử lại bằng cách cộng hoặc trừ ngược để kiểm tra cả tổng lẫn hiệu.

Câu hỏi "tính tuổi mỗi người hiện nay" mà đáp số lại ghi tuổi "3 năm nữa" là lỗi mất điểm phổ biến nhất của dạng này. Trước khi viết đáp số, đọc lại câu hỏi một lần.

Góc nhìn hôm nay: cho con tự thấy hiệu không đổi

Cách dạy dễ nhất là lấy chính gia đình mình. Cùng con lập một bảng: cột là các năm, hàng là tuổi của từng người trong nhà. Con điền tuổi bố mẹ, anh chị, ông bà qua năm năm liền. Đến cột thứ ba, đa số trẻ tự reo lên: "Ơ, bố lúc nào cũng hơn con 30 tuổi". Một phát hiện tự có giá trị hơn mười lần nghe giảng.

Có thể làm thêm với hai que tính dài ngắn khác nhau: đặt song song, rồi nối thêm cho mỗi que một khúc bằng nhau. Phần que dài thò ra so với que ngắn không đổi. Đó cũng chính là sơ đồ đoạn thẳng của bài toán tuổi.

Bài tự luyện

  1. Năm 2020 bố 35 tuổi, con 6 tuổi. Hỏi năm 2030 bố hơn con bao nhiêu tuổi? Đáp số: 29 tuổi.
  2. Hiện nay tổng số tuổi của hai anh em là 30 tuổi. Cách đây 5 năm, anh hơn em 4 tuổi. Tính tuổi mỗi người hiện nay. Đáp số: Anh 17 tuổi; em 13 tuổi.
  3. Cách đây 2 năm, tổng số tuổi của bố và con là 40 tuổi. Bố hơn con 26 tuổi. Tính tuổi mỗi người hiện nay. Đáp số: Bố 35 tuổi; con 9 tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao hiệu số tuổi của hai người không thay đổi?

Vì sau mỗi năm, cả hai người đều thêm đúng 1 tuổi. Khi số bị trừ và số trừ cùng tăng một số như nhau thì hiệu giữ nguyên. Đây là tính chất của phép trừ, áp vào câu chuyện tuổi tác.

Tổng số tuổi có thay đổi không?

Có. Sau n năm, tổng tuổi của k người tăng thêm k × n tuổi. Hai mẹ con sau 3 năm thì tổng tăng 6 tuổi, không phải 3 tuổi.

Toán tính tuổi học ở lớp mấy?

Bài toán tuổi đơn giản xuất hiện ở các lớp đầu tiểu học như một dạng phép cộng, trừ có lời văn. Dạng kết hợp tổng – hiệu, tổng – tỉ, hiệu – tỉ thường gặp từ lớp 4 trở đi, khi học sinh đã học các bài toán đó.

Đề cho hiệu ở quá khứ, hỏi tuổi hiện nay thì làm thế nào?

Dùng luôn hiệu đó cho hiện nay, vì hiệu không đổi. Sau đó giải như bài tổng – hiệu hoặc hiệu – tỉ bình thường. Không cần quy đổi thời gian cho hiệu.

Có khi nào hiệu số tuổi thay đổi không?

Trong toán học sinh, hiệu luôn không đổi khi tính tuổi theo năm tròn. Ngoài đời, nếu tính chính xác theo ngày sinh thì trong vài tháng giữa hai ngày sinh nhật, hiệu "tuổi tròn" có thể lệch 1. Đề bài tiểu học bỏ qua chi tiết này.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store