Suy TínhWiki
Tìm
Đếm, dãy số & cấu tạo số

Bài toán trồng cây: hai đầu, một đầu, không đầu và vòng tròn

Trồng hai đầu thì số cây = số khoảng + 1, một đầu hoặc vòng tròn bằng số khoảng, không trồng hai đầu thì trừ 1. Năm ví dụ giải mẫu và bài đồng hồ đánh chuông.

Bài toán trồng cây: hai đầu, một đầu, không đầu và vòng tròn

Bài toán trồng cây chỉ có một câu hỏi gốc: trên một đoạn đường, số cây hơn, bằng hay kém số khoảng cách bao nhiêu. Trồng cả hai đầu thì số cây = số khoảng + 1; trồng một đầu thì số cây = số khoảng; không trồng ở hai đầu thì số cây = số khoảng – 1; trồng quanh một vòng khép kín thì số cây = số khoảng. Nắm được bốn trường hợp này, mọi bài cột điện, đèn lồng, chậu hoa, cưa gỗ hay đồng hồ đánh chuông đều giải được.

Vì sao số cây không bằng số khoảng

Hãy giơ bàn tay lên. Năm ngón tay tạo ra bốn kẽ hở. Ngón tay là "cây", kẽ hở là "khoảng cách". Vì mỗi khoảng phải có hai cây đứng ở hai bên, nên khi đi thẳng từ đầu này đến đầu kia, cây luôn nhiều hơn khoảng đúng một cái.

Cách tính số khoảng thì không đổi trong mọi trường hợp:

Số khoảng cách = Độ dài đoạn đường : Độ dài một khoảng

Phần khác nhau chỉ nằm ở bước sau: từ số khoảng suy ra số cây. Trẻ hay sai ở đúng bước này vì vội lấy độ dài chia cho khoảng cách rồi ghi luôn kết quả là số cây.

Bốn trường hợp cần nhớ

Trường hợpHình dungSố cây
Trồng cả hai đầuHàng cây ven đường, đầu nào cũng có câysố khoảng + 1
Trồng một đầuMột đầu là cổng đình hoặc bờ ao, không trồngsố khoảng
Không trồng ở hai đầuTrồng xen giữa hai cột điện, hai đầu đã có cộtsố khoảng – 1
Đường khép kínQuanh ao tròn, quanh bồn hoa, quanh sân đìnhsố khoảng

Đường khép kín giống trường hợp một đầu: đi hết một vòng, cây cuối cùng chính là cây đầu tiên, nên không được đếm hai lần.

Mô tả bằng sơ đồ cho trường hợp hai đầu, đường dài 4 khoảng: C |----| C |----| C |----| C |----| C. Có 4 đoạn gạch (khoảng) và 5 chữ C (cây). Nên vẽ cho con một sơ đồ nhỏ như vậy, đếm bằng tay, trước khi dùng phép tính.

Ví dụ giải đầy đủ

Ví dụ 1: trồng cả hai đầu

Đề. Con đường làng dài 120 m. Người ta trồng cây bàng ở một bên đường, cứ 6 m trồng một cây, hai đầu đường đều có cây. Hỏi trồng được bao nhiêu cây?

Tóm tắt. Dài 120 m, khoảng cách 6 m, trồng hai đầu. Hỏi số cây.

Bài giải

Số khoảng cách trên con đường là:

120 : 6 = 20 (khoảng)

Vì trồng cả hai đầu nên số cây nhiều hơn số khoảng 1 cây. Số cây trồng được là:

20 + 1 = 21 (cây)

Đáp số: 21 cây.

Thử lại: 21 cây tạo ra 20 khoảng, 20 × 6 = 120 (m), đúng bằng chiều dài đường.

Ví dụ 2: trồng một đầu

Đề. Bờ mương dẫn nước vào ruộng dài 150 m. Đầu bờ sát cống không trồng, đầu còn lại có trồng. Cứ 5 m trồng một cây chuối. Hỏi cần bao nhiêu cây chuối?

Bài giải

Số khoảng cách trên bờ mương là:

150 : 5 = 30 (khoảng)

Vì chỉ trồng một đầu nên số cây bằng số khoảng.

Đáp số: 30 cây chuối.

Thử lại: đứng từ đầu sát cống đi ra, mỗi 5 m gặp một cây; ở mét thứ 150 gặp cây thứ 150 : 5 = 30.

Ví dụ 3: không trồng ở hai đầu

Đề. Hai cột điện cách nhau 60 m. Người ta trồng hoa giấy xen giữa hai cột, cách nhau 4 m, không trồng sát chân cột. Hỏi trồng được bao nhiêu gốc hoa giấy?

Bài giải

Số khoảng cách giữa hai cột điện là:

60 : 4 = 15 (khoảng)

Hai đầu là cột điện, không trồng, nên số gốc hoa ít hơn số khoảng 1. Số gốc hoa giấy là:

15 – 1 = 14 (gốc)

Đáp số: 14 gốc hoa giấy.

Thử lại: 14 gốc hoa cùng 2 cột điện là 16 vật đứng thành hàng, tạo 15 khoảng, 15 × 4 = 60 (m).

Ví dụ 4: quanh ao tròn và hai bên đường

Đề. Ao làng có bờ hình tròn, chu vi 180 m. Người ta trồng dừa quanh bờ ao, cứ 6 m một cây. Ngoài ra, con đường từ ao lên đình dài 200 m, hai bên đường đều treo cột đèn lồng, cứ 8 m một cột, hai đầu đều có. Hỏi có bao nhiêu cây dừa, bao nhiêu cột đèn?

Bài giải

Bờ ao là đường khép kín nên số cây dừa bằng số khoảng:

180 : 6 = 30 (cây)

Số khoảng trên một bên đường là:

200 : 8 = 25 (khoảng)

Số cột đèn ở một bên đường là:

25 + 1 = 26 (cột)

Số cột đèn ở cả hai bên đường là:

26 × 2 = 52 (cột)

Đáp số: 30 cây dừa; 52 cột đèn.

Lỗi hay gặp: tính 25 × 2 = 50 rồi mới cộng 1. Mỗi bên đường là một hàng riêng, mỗi hàng đều phải cộng thêm 1.

Ví dụ 5: bài ngược, biết số cây tìm độ dài

Đề. Dọc một đoạn đê người ta trồng 25 cây phi lao, hai đầu đều có cây, hai cây liền nhau cách 4 m. Hỏi đoạn đê dài bao nhiêu mét?

Bài giải

25 cây trồng hai đầu thì có số khoảng là:

25 – 1 = 24 (khoảng)

Đoạn đê dài là:

24 × 4 = 96 (m)

Đáp số: 96 m.

Nhiều em tính 25 × 4 = 100 m. Đó là đếm thừa một khoảng.

Những bài "trồng cây trá hình"

Cùng một quan hệ vật – khoảng xuất hiện ở rất nhiều đề không hề có chữ "cây". Nhận ra được là nửa bài đã xong.

Cưa khúc gỗ

Cưa một thanh gỗ thành 6 khúc chỉ cần 5 lần cưa. Vết cưa giống "khoảng" nằm giữa các khúc, hai đầu thanh gỗ không phải cưa. Đây là trường hợp "không trồng hai đầu" nhìn ngược lại: số lần cưa = số khúc – 1.

Đồng hồ đánh chuông

Đề. Chiếc đồng hồ ở đình đánh 6 tiếng chuông hết 5 giây. Hỏi đánh 12 tiếng hết bao lâu?

Bài giải

Đánh 6 tiếng thì có số khoảng nghỉ giữa các tiếng là:

6 – 1 = 5 (khoảng)

Mỗi khoảng kéo dài:

5 : 5 = 1 (giây)

Đánh 12 tiếng thì có 12 – 1 = 11 khoảng, hết thời gian là:

11 × 1 = 11 (giây)

Đáp số: 11 giây.

Đáp án "10 giây" (gấp đôi 5 giây) là cái bẫy kinh điển. Thời gian nằm ở khoảng giữa các tiếng chuông, không nằm ở tiếng chuông.

Leo cầu thang

Từ tầng 1 lên tầng 4 chỉ đi qua 3 đợt cầu thang. Tầng là "cây", đợt cầu thang là "khoảng". Bài leo cầu thang vì vậy giải giống hệt bài đồng hồ.

Cách dạy con nhận dạng nhanh

  • Hỏi "cái gì là cây, cái gì là khoảng". Cột đèn, tiếng chuông, tầng nhà là vật; mét đường, giây nghỉ, đợt cầu thang là khoảng.
  • Hỏi "hai đầu có gì". Đọc kỹ chữ "hai đầu đều trồng", "không trồng ở hai đầu", "quanh", "xung quanh". Chữ "quanh" gần như luôn là đường khép kín.
  • Thử với số nhỏ. Thay 120 m bằng 12 m, vẽ ra và đếm. Số nhỏ cho thấy quy luật, số lớn chỉ việc làm theo.
  • Thử lại bằng phép nhân. Lấy số khoảng nhân khoảng cách phải ra đúng chiều dài. Bước này bắt được gần hết lỗi thừa, thiếu một.

Lỗi "lệch một" không chỉ của học sinh. Người lập trình máy tính cũng có tên riêng cho nó là lỗi hàng rào (fencepost error), lấy từ chính hình ảnh cọc và nhịp hàng rào. Biết điều này giúp con thấy lỗi không có gì đáng xấu hổ, chỉ cần thói quen kiểm tra.

Bài tự luyện

  1. Đoạn đê dài 1 km. Người ta trồng phi lao một bên đê, cứ 5 m một cây, hai đầu đều trồng. Hỏi cần bao nhiêu cây? Đáp số: 201 cây.
  2. Bồn hoa hình tròn ở sân đình có chu vi 36 m. Người ta đặt 12 chậu cúc cách đều nhau quanh bồn. Hỏi hai chậu liền nhau cách bao nhiêu mét? Đáp số: 3 m.
  3. Bạn Lan đi bộ từ tầng 1 lên tầng 4 hết 36 giây. Hỏi với tốc độ đó, đi từ tầng 1 lên tầng 7 hết bao nhiêu giây? Đáp số: 72 giây.
  4. Bác thợ cưa một cây tre dài 4 m thành các đoạn 50 cm. Mỗi lần cưa mất 3 phút. Hỏi cưa xong hết bao nhiêu phút? Đáp số: 21 phút (8 đoạn, 7 lần cưa).

Câu hỏi thường gặp

Công thức bài toán trồng cây là gì?

Trước hết tính số khoảng bằng cách lấy chiều dài chia cho khoảng cách. Trồng hai đầu thì số cây bằng số khoảng cộng 1, trồng một đầu hoặc trồng quanh vòng khép kín thì bằng số khoảng, không trồng hai đầu thì bằng số khoảng trừ 1.

Bài toán trồng cây học ở lớp mấy?

Dạng này thường gặp ở các bài nâng cao cuối tiểu học, khi học sinh đã thành thạo phép chia và các bài toán có lời văn nhiều bước. Ý tưởng đơn giản, có thể giới thiệu sớm bằng cách đếm ngón tay và kẽ tay.

Vì sao trồng quanh ao tròn thì số cây bằng số khoảng?

Trên đường khép kín, đi hết một vòng sẽ quay về đúng cây xuất phát. Cây cuối và cây đầu là một, nên không có cây "thừa ra" như khi trồng trên đường thẳng có hai đầu.

Đồng hồ đánh 6 tiếng mất 5 giây thì 12 tiếng mất bao lâu?

Mất 11 giây. Sáu tiếng chuông có 5 khoảng nghỉ, mỗi khoảng 1 giây; mười hai tiếng có 11 khoảng nghỉ nên mất 11 giây chứ không phải 10 giây.

Làm sao để con không bị sai thừa hoặc thiếu một cây?

Cho con thay số lớn bằng số nhỏ, vẽ sơ đồ và đếm trực tiếp, rồi mới tính với số trong đề. Sau khi có đáp số, lấy số khoảng nhân khoảng cách xem có ra đúng chiều dài không.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store