Suy TínhWiki
Tìm
Đếm, dãy số & cấu tạo số

Dãy số cách đều: tìm số số hạng, số hạng thứ n và tính tổng

Số số hạng = (số cuối – số đầu) : khoảng cách + 1; tổng = (số đầu + số cuối) × số số hạng : 2. Ví dụ đèn lồng, bỏ ống heo, số lẻ hai chữ số, kiểm tra số thuộc dãy.

Dãy số cách đều: tìm số số hạng, số hạng thứ n và tính tổng

Dãy số cách đều là dãy mà hai số liền nhau luôn hơn kém nhau cùng một khoảng cách, như 5, 8, 11, 14… Muốn biết dãy có bao nhiêu số, lấy (số cuối – số đầu) : khoảng cách + 1. Muốn tính tổng, lấy (số đầu + số cuối) × số số hạng : 2. Hai công thức này giải được phần lớn các bài về hàng ghế, đèn lồng, tiền bỏ ống hay số lẻ, số chẵn.

Ba công thức của dãy cách đều

Cần tìmCông thứcVí dụ với dãy 5, 8, 11, …, 302
Số số hạng(số cuối – số đầu) : khoảng cách + 1(302 – 5) : 3 + 1 = 100
Số hạng thứ nsố đầu + (n – 1) × khoảng cáchsố thứ 10 = 5 + 9 × 3 = 32
Tổng(số đầu + số cuối) × số số hạng : 2(5 + 302) × 100 : 2 = 15.350

Ba công thức này dính chặt với nhau. Thường phải tìm số số hạng trước rồi mới tính được tổng.

Vì sao các công thức đúng

Số số hạng: chính là bài toán trồng cây

Hiệu (số cuối – số đầu) chia cho khoảng cách cho ta số "bước nhảy" từ số đầu đến số cuối. Mỗi bước nhảy là một khoảng, còn các số là các cây trồng ở hai đầu. Số cây luôn hơn số khoảng 1, nên phải cộng thêm 1. Ai đã quen bài trồng cây thì nhìn công thức này sẽ thấy quen ngay.

Tổng: ghép số đầu với số cuối

Viết dãy một lần xuôi, một lần ngược rồi cộng từng cặp chồng lên nhau. Với dãy 2, 4, 6, 8, 10: cặp (2 + 10), (4 + 8), (6 + 6), (8 + 4), (10 + 2) cặp nào cũng bằng 12. Có 5 cặp nên hai lần tổng là 12 × 5 = 60, tổng là 60 : 2 = 30. Cách lý giải này không cần biết số số hạng chẵn hay lẻ, nên an toàn hơn cách "ghép đôi số đầu với số cuối rồi đếm số cặp".

Câu chuyện cậu bé Gauss cộng nhanh từ 1 đến 100 thường được kể để minh hoạ cách ghép này. Đó là giai thoại do người viết tiểu sử ông thuật lại về sau, các chi tiết như con số cụ thể của đề bài mỗi nơi kể một khác. Nên dùng như một câu chuyện gợi hứng thú, không nên coi là sử liệu chính xác.

Ví dụ giải đầy đủ

Ví dụ 1: số hạng thứ n

Đề. Cho dãy số 4, 9, 14, 19, … Hỏi số thứ 50 của dãy là số nào?

Bài giải

Hai số liền nhau hơn kém nhau 5 đơn vị. Từ số thứ nhất đến số thứ 50 có số khoảng cách là:

50 – 1 = 49 (khoảng)

Số thứ 50 hơn số đầu là:

49 × 5 = 245

Số thứ 50 của dãy là:

4 + 245 = 249

Đáp số: 249.

Thử lại: (249 – 4) : 5 + 1 = 49 + 1 = 50. Đúng là số thứ 50.

Ví dụ 2: đèn lồng hội làng

Đề. Để chuẩn bị hội làng, các cô bác treo đèn lồng thành 12 hàng trên cổng đình. Hàng trên cùng có 3 chiếc, mỗi hàng bên dưới nhiều hơn hàng trên nó 2 chiếc. Hỏi cả cổng có bao nhiêu chiếc đèn lồng?

Tóm tắt. Số đèn mỗi hàng là dãy cách đều: số đầu 3, khoảng cách 2, có 12 số. Hỏi tổng.

Bài giải

Hàng dưới cùng (hàng thứ 12) có số đèn là:

3 + (12 – 1) × 2 = 25 (chiếc)

Cả cổng có số đèn lồng là:

(3 + 25) × 12 : 2 = 168 (chiếc)

Đáp số: 168 chiếc đèn lồng.

Thử lại: cộng thử sáu cặp đầu – cuối: 3 + 25, 5 + 23, 7 + 21, 9 + 19, 11 + 17, 13 + 15, mỗi cặp 28; 28 × 6 = 168.

Ví dụ 3: bỏ ống tiết kiệm

Đề. Bạn Minh bỏ ống heo: ngày thứ nhất bỏ 2.000 đồng, mỗi ngày sau bỏ nhiều hơn ngày trước 1.000 đồng. Hỏi sau 30 ngày trong ống có bao nhiêu tiền?

Bài giải

Ngày thứ 30 Minh bỏ vào số tiền là:

2.000 + (30 – 1) × 1.000 = 31.000 (đồng)

Sau 30 ngày trong ống có số tiền là:

(2.000 + 31.000) × 30 : 2 = 495.000 (đồng)

Đáp số: 495.000 đồng.

Đề chỉ là minh hoạ phép cộng dãy số. Trong đời thật, số tiền tăng đều mỗi ngày sẽ rất nhanh vượt sức một đứa trẻ, nên khi tự ra đề cho con hãy chọn số nhỏ, vài nghìn đồng.

Ví dụ 4: tổng các số lẻ có hai chữ số

Đề. Tính tổng tất cả các số lẻ có hai chữ số.

Bài giải

Các số lẻ có hai chữ số là 11, 13, 15, …, 99, hai số liền nhau cách nhau 2 đơn vị.

Số các số lẻ có hai chữ số là:

(99 – 11) : 2 + 1 = 45 (số)

Tổng các số đó là:

(11 + 99) × 45 : 2 = 2.475

Đáp số: 2.475.

Ở đây có 45 số, là số lẻ. Nếu dùng cách "ghép đôi rồi đếm cặp" sẽ thừa ra số ở giữa (55) và dễ cộng sai. Cách nhân rồi chia 2 không gặp rắc rối này: 110 × 45 = 4.950 luôn chia hết cho 2.

Ví dụ 5: một số có thuộc dãy không

Đề. Cho dãy 1, 4, 7, 10, … Số 2.026 có thuộc dãy không? Nếu có thì là số thứ mấy?

Bài giải

Mọi số trong dãy đều có dạng 1 cộng với một số lần 3, tức là khi chia cho 3 đều dư 1.

Ta có: 2.026 – 1 = 2.025 và 2.025 : 3 = 675, chia hết.

Vậy 2.026 thuộc dãy, và là số thứ:

675 + 1 = 676

Đáp số: có; là số thứ 676.

Cách kiểm tra này rất gọn: số đó trừ số đầu phải chia hết cho khoảng cách. Số 2.027 chẳng hạn không thuộc dãy, vì 2.026 không chia hết cho 3.

Những biến thể hay gặp

  • Dãy giảm dần: 100, 96, 92, … Đổi chỗ, lấy số lớn trừ số bé, công thức không đổi.
  • Đề không cho số cuối, chỉ cho số số hạng: tìm số cuối bằng công thức số hạng thứ n trước, rồi mới tính tổng (như ví dụ 2 và 3).
  • Đề cho tổng, hỏi số số hạng: thường ở dạng 1 + 2 + … + n = 210. Nhân 2 lên được n × (n + 1) = 420, rồi tìm hai số liền nhau có tích 420 là 20 và 21, nên n = 20.
  • Dãy đếm bằng hình: hàng ghế trong rạp, bậc thang, hàng gạch xếp chồng. Đọc ra số đầu và khoảng cách là đưa về dãy cách đều.

Gợi ý cho phụ huynh

Dãy cách đều có ở khắp nơi trong nhà: số nhà một bên phố (số lẻ một bên, số chẵn một bên), bậc cầu thang, số ghế trong rạp. Cho con đi dọc một dãy nhà, hỏi "từ nhà số 15 đến nhà số 47 bên dãy số lẻ có tất cả bao nhiêu căn" là con đã làm bài số số hạng mà không cần giấy bút (đáp số: (47 – 15) : 2 + 1 = 17 căn).

Khi con nhầm "cộng 1", đừng sửa ngay. Cho con thử với dãy ngắn 3 – 4 số, đếm bằng ngón tay, tự con sẽ thấy vì sao.

Bài tự luyện

  1. Dãy số 10, 15, 20, …, 500 có bao nhiêu số? Đáp số: 99 số.
  2. Tính tổng 2 + 4 + 6 + … + 100. Đáp số: 2.550.
  3. Cho dãy 1, 5, 9, 13, … Tìm số thứ 100. Đáp số: 397.
  4. Rạp chiếu phim ngoài trời của xã có 15 hàng ghế. Hàng đầu có 20 ghế, mỗi hàng sau nhiều hơn hàng trước 2 ghế. Hỏi rạp có bao nhiêu ghế? Đáp số: 510 ghế.

Câu hỏi thường gặp

Dãy số cách đều là gì?

Là dãy số mà hiệu giữa hai số liền nhau luôn không đổi, gọi là khoảng cách. Ví dụ 3, 7, 11, 15 có khoảng cách 4; dãy số chẵn 2, 4, 6, 8 có khoảng cách 2.

Công thức tìm số số hạng của dãy cách đều?

Số số hạng bằng (số cuối – số đầu) chia cho khoảng cách rồi cộng 1. Phần cộng 1 có vì số hạng giống như cây trồng ở hai đầu một con đường, luôn nhiều hơn số khoảng một cái.

Cách tính tổng dãy số cách đều?

Lấy số đầu cộng số cuối, nhân với số số hạng, rồi chia cho 2. Ví dụ tổng 1 + 2 + … + 100 bằng (1 + 100) × 100 : 2 = 5.050.

Làm sao biết một số có thuộc dãy cách đều không?

Lấy số đó trừ số đầu của dãy rồi chia cho khoảng cách. Nếu chia hết thì số đó thuộc dãy, và thương cộng thêm 1 chính là thứ tự của nó trong dãy.

Dãy giảm dần có dùng được công thức không?

Dùng được, chỉ cần lấy số lớn trừ số bé để có hiệu dương. Tổng của dãy không phụ thuộc vào việc cộng xuôi hay cộng ngược.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store