Suy TínhWiki
Tìm
Tổng – hiệu – tỉ & trung bình cộng

Chia theo tỉ lệ: chia tiền công, chia thóc theo phần góp có ví dụ

Cộng mọi phần góp thành tổng số phần, tìm giá trị một phần rồi nhân với phần của từng người. Ví dụ chia tiền công theo ngày, chia thóc theo giống, theo ngày công.

Chia theo tỉ lệ: chia tiền công, chia thóc theo phần góp có ví dụ

Chia theo tỉ lệ là chia một tổng (tiền công, thóc thu hoạch, chi phí chung) cho nhiều người sao cho phần mỗi người tỉ lệ với phần họ góp: số ngày công, số ki-lô-gam giống, diện tích ruộng. Cách làm: cộng tất cả phần góp thành tổng số phần, tìm giá trị một phần, rồi nhân với phần góp của từng người. Ba người làm 2, 3, 4 ngày chia 1.800.000 đồng thì nhận 400.000, 600.000 và 800.000 đồng.

Bài toán của đời sống làng quê

Từ xưa, làm chung rồi chia chung là chuyện thường ngày: mấy nhà đổi công cấy lúa, góp giống gieo chung một đám ruộng, chung tiền thuê máy bơm nước tưới đồng. Câu hỏi "chia sao cho công bằng" chính là bài toán chia theo tỉ lệ. Trong sách giáo khoa, dạng này là một ứng dụng của bài tổng – tỉ ở cuối tiểu học, và được nhắc lại khi học tỉ lệ thuận ở THCS.

Điểm mấu chốt: "công bằng" phải được định nghĩa trước. Chia theo số ngày làm, theo số người, theo số giống góp hay theo diện tích ruộng sẽ ra những kết quả khác nhau. Đề bài sẽ nói rõ tiêu chí; người giải phải đọc kỹ chỗ đó.

Các bước giải

  1. Xác định đơn vị góp: một ngày công, một ki-lô-gam giống, một sào ruộng…
  2. Tính tổng số đơn vị góp của tất cả mọi người.
  3. Tìm giá trị một đơn vị góp: tổng cần chia : tổng số đơn vị góp.
  4. Nhân giá trị đó với số đơn vị góp của từng người.
  5. Thử lại: cộng các phần nhận phải bằng đúng tổng cần chia.

Ví dụ 1: chia tiền công theo số ngày làm

Đề: Ba bác thợ cùng sửa mái đình làng và nhận chung 1.800.000 đồng tiền công. Bác Một làm 2 ngày, bác Hai làm 3 ngày, bác Ba làm 4 ngày. Tiền công mỗi ngày của mỗi người như nhau. Hỏi mỗi bác nhận bao nhiêu tiền?

Bài giải

Ba bác làm tất cả số ngày công là:

2 + 3 + 4 = 9 (ngày)

Tiền công một ngày là:

1.800.000 : 9 = 200.000 (đồng)

Bác Một nhận được:

200.000 × 2 = 400.000 (đồng)

Bác Hai nhận được:

200.000 × 3 = 600.000 (đồng)

Bác Ba nhận được:

200.000 × 4 = 800.000 (đồng)

Đáp số: Bác Một: 400.000 đồng; bác Hai: 600.000 đồng; bác Ba: 800.000 đồng.

Thử lại: 400.000 + 600.000 + 800.000 = 1.800.000. Đúng.

Lỗi hay gặp: chia đều 1.800.000 : 3 = 600.000 cho mỗi người. Bác Một làm ít nhất lại nhận bằng bác Ba, rõ ràng không công bằng theo tiêu chí của đề.

Ví dụ 2: chia thóc theo phần giống góp

Đề: Ba nhà góp giống gieo chung một cánh đồng: nhà ông Tư góp 20 kg, nhà bà Năm góp 30 kg, nhà chú Sáu góp 50 kg. Vụ đó thu được 4.000 kg thóc, chia theo số giống đã góp. Hỏi mỗi nhà được bao nhiêu ki-lô-gam thóc?

Bài giải

Ba nhà góp tất cả số giống là:

20 + 30 + 50 = 100 (kg)

Mỗi ki-lô-gam giống góp được chia số thóc là:

4.000 : 100 = 40 (kg)

Nhà ông Tư được: 40 × 20 = 800 (kg)

Nhà bà Năm được: 40 × 30 = 1.200 (kg)

Nhà chú Sáu được: 40 × 50 = 2.000 (kg)

Đáp số: Ông Tư: 800 kg; bà Năm: 1.200 kg; chú Sáu: 2.000 kg thóc.

Thử lại: 800 + 1.200 + 2.000 = 4.000. Tỉ lệ 800 : 1.200 : 2.000 = 2 : 3 : 5, đúng bằng tỉ lệ giống 20 : 30 : 50.

Đây là một tình huống giả định để luyện tính. Ngoài đời, chuyện chia hoa lợi còn tính cả công chăm bón, phân bón, nước, nên các nhà thường thoả thuận nhiều tiêu chí cùng lúc.

Ví dụ 3: hai yếu tố cùng lúc — số người và số ngày

Đề: Hai tổ cùng nhận cấy một cánh đồng và được trả chung 7.600.000 đồng. Tổ thứ nhất có 4 người, làm 5 ngày. Tổ thứ hai có 6 người, làm 3 ngày. Tiền công mỗi người mỗi ngày như nhau. Hỏi mỗi tổ được bao nhiêu tiền?

Chỗ khó: đơn vị góp không phải "người" cũng không phải "ngày" mà là ngày công, tức một người làm một ngày. Tổ thứ nhất có ít người hơn nhưng làm lâu hơn, nên phải quy cả hai tổ về ngày công mới so được.

Bài giải

Tổ thứ nhất làm được số ngày công là:

4 × 5 = 20 (ngày công)

Tổ thứ hai làm được số ngày công là:

6 × 3 = 18 (ngày công)

Hai tổ làm được tất cả là:

20 + 18 = 38 (ngày công)

Tiền công một ngày công là:

7.600.000 : 38 = 200.000 (đồng)

Tổ thứ nhất được:

200.000 × 20 = 4.000.000 (đồng)

Tổ thứ hai được:

200.000 × 18 = 3.600.000 (đồng)

Đáp số: Tổ thứ nhất: 4.000.000 đồng; tổ thứ hai: 3.600.000 đồng.

Thử lại: 4.000.000 + 3.600.000 = 7.600.000. Đúng.

Nếu chia theo số người (4 : 6), tổ hai sẽ được nhiều hơn; nếu chia theo số ngày (5 : 3), tổ một được nhiều hơn hẳn. Cả hai đều sai tiêu chí "mỗi người mỗi ngày như nhau".

Ví dụ 4: biết phần của một người, tìm tổng

Đề: Ba anh em góp tiền mua một đàn vịt giống theo tỉ lệ 2 : 3 : 5. Người anh thứ hai góp 1.500.000 đồng. Hỏi mỗi người góp bao nhiêu và cả đàn vịt giá bao nhiêu?

Bài giải

Người thứ hai góp 3 phần, nên giá trị một phần là:

1.500.000 : 3 = 500.000 (đồng)

Người thứ nhất góp:

500.000 × 2 = 1.000.000 (đồng)

Người thứ ba góp:

500.000 × 5 = 2.500.000 (đồng)

Đàn vịt giá:

1.000.000 + 1.500.000 + 2.500.000 = 5.000.000 (đồng)

Đáp số: 1.000.000 đồng; 1.500.000 đồng; 2.500.000 đồng; đàn vịt giá 5.000.000 đồng.

Thử lại: 5.000.000 : 10 phần = 500.000 một phần, khớp. Giá cả trong đề là số tròn minh hoạ.

Khi nào chia theo tỉ lệ, khi nào chia đều

Tình huống trong đềCách chia
"Mỗi người được như nhau", "chia đều"Chia đều theo số người
"Theo số ngày làm", "tiền công mỗi ngày như nhau"Theo ngày công
"Theo phần đã góp", "góp vốn"Theo số tiền, số giống, số lượng góp
"Theo diện tích", "theo số sào"Theo diện tích
Có cả số người và số ngàyNhân ra ngày công rồi chia

Bài tự luyện

  1. An làm 5 chiếc diều, Bình làm 7 chiếc diều, hai bạn bán chung được 360.000 đồng. Chia tiền theo số diều mỗi bạn làm, mỗi bạn được bao nhiêu?
  2. Ba hộ chung tiền thuê máy bơm tưới ruộng, hết 1.440.000 đồng, chia theo diện tích: hộ thứ nhất 3 sào, hộ thứ hai 5 sào, hộ thứ ba 4 sào. Mỗi hộ phải trả bao nhiêu?
  3. Tổ A có 3 người làm 4 ngày, tổ B có 2 người làm 6 ngày, được trả chung 4.800.000 đồng, mỗi người mỗi ngày như nhau. Mỗi tổ được bao nhiêu?

Đáp số: 1) An 150.000 đồng, Bình 210.000 đồng. 2) 360.000 đồng; 600.000 đồng; 480.000 đồng. 3) Mỗi tổ 2.400.000 đồng (hai tổ cùng có 12 ngày công).

Câu hỏi thường gặp

Chia theo tỉ lệ là gì?

Là chia một tổng cho nhiều người sao cho phần mỗi người tỉ lệ với phần họ góp, ví dụ số ngày làm hay số tiền góp. Ai góp gấp đôi thì nhận gấp đôi.

Cách chia tiền công theo ngày làm?

Cộng tổng số ngày công của mọi người, lấy tổng tiền chia cho tổng số ngày công ra tiền một ngày, rồi nhân với số ngày của từng người.

Có cả số người và số ngày thì chia thế nào?

Nhân số người với số ngày ra số ngày công của mỗi nhóm, rồi chia theo ngày công. Nhóm 4 người làm 5 ngày có 20 ngày công, nhóm 6 người làm 3 ngày có 18 ngày công.

Chia theo tỉ lệ khác chia đều ở chỗ nào?

Chia đều thì mọi người nhận như nhau bất kể đóng góp. Chia theo tỉ lệ thì phần nhận tăng theo phần góp. Đề bài luôn cho biết dùng tiêu chí nào.

Chia theo tỉ lệ liên quan gì đến bài tổng – tỉ?

Đây chính là bài tổng – tỉ mở rộng cho nhiều người: tổng là số tiền hoặc số thóc cần chia, các tỉ số là phần góp. Cách giải bằng "tổng số phần, giá trị một phần" y hệt.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store