Suy TínhWiki
Tìm
Đếm, dãy số & cấu tạo số

Đếm hình: bao nhiêu đoạn thẳng, tam giác, hình chữ nhật

n điểm trên một đường thẳng cho n × (n – 1) : 2 đoạn thẳng; tam giác chung đỉnh đếm qua đoạn trên cạnh đáy; hình chữ nhật đếm bằng cách chọn hai đường dọc, hai ngang.

Đếm hình: bao nhiêu đoạn thẳng, tam giác, hình chữ nhật

Đếm hình chính xác không dựa vào mắt tinh mà dựa vào một quy tắc: chọn một cách sắp xếp rồi đếm theo nhóm, không nhảy cóc. Với đoạn thẳng, n điểm trên một đường thẳng tạo ra n × (n – 1) : 2 đoạn. Với tam giác chung một đỉnh, đáy có n điểm thì có n × (n – 1) : 2 tam giác. Với hình chữ nhật trong lưới ô, đếm số cách chọn hai đường dọc nhân với số cách chọn hai đường ngang.

Vì sao đếm bằng mắt hay sai

Nhìn một hình rối, trẻ thường đếm các hình nhỏ dễ thấy rồi sót những hình ghép từ nhiều mảnh. Đếm lại lần hai thì ra con số khác. Nguyên nhân không phải do kém quan sát, mà do không có thứ tự. Bài đếm hình thật ra là bài toán tổ hợp: mỗi hình được xác định bởi vài điểm hay vài đường, đếm số cách chọn những điểm, đường đó là ra số hình.

Ba thói quen giúp đếm chắc:

  • Đặt tên. Ghi chữ A, B, C… vào các điểm. Mỗi hình gọi được bằng tên, không đếm hai lần.
  • Đếm theo nhóm. Nhóm hình gồm 1 mảnh, nhóm gồm 2 mảnh, nhóm gồm 3 mảnh… hoặc nhóm bắt đầu từ điểm A, từ điểm B…
  • Kiểm bằng công thức. Đếm tay xong, so với công thức. Lệch thì đếm lại nhóm nghi ngờ.

Đếm đoạn thẳng

Ví dụ 1: sáu điểm trên một đường thẳng

Đề. Trên con đường làng thẳng có 6 cột mốc A, B, C, D, E, G theo thứ tự. Hỏi có bao nhiêu đoạn đường có hai đầu là hai cột mốc?

Bài giải

Đếm theo điểm đầu bên trái:

Từ A nối được tới B, C, D, E, G: 5 đoạn. Từ B nối tới C, D, E, G: 4 đoạn (đoạn BA đã đếm là AB). Từ C: 3 đoạn. Từ D: 2 đoạn. Từ E: 1 đoạn.

Số đoạn thẳng là:

5 + 4 + 3 + 2 + 1 = 15 (đoạn)

Đáp số: 15 đoạn thẳng.

Thử lại bằng công thức: mỗi điểm nối với 5 điểm còn lại cho 6 × 5 = 30, nhưng mỗi đoạn được đếm hai lần (AB và BA), nên có 30 : 2 = 15 đoạn.

Công thức tổng quát: n điểm trên một đường thẳng cho n × (n – 1) : 2 đoạn thẳng. Công thức này cũng đúng khi n điểm không có ba điểm nào thẳng hàng và ta đếm số đoạn nối hai điểm bất kỳ.

Đếm tam giác

Ví dụ 2: tam giác chung một đỉnh

Đề. Cho tam giác ABC. Trên cạnh BC lấy thêm 3 điểm M, N, P (theo thứ tự từ B đến C). Nối A với M, N, P. Hỏi trong hình có bao nhiêu tam giác?

Bài giải

Mọi tam giác trong hình đều có đỉnh A, còn cạnh đáy là một đoạn thẳng nằm trên BC.

Trên BC có tất cả 5 điểm B, M, N, P, C. Số đoạn thẳng trên BC là:

5 × 4 : 2 = 10 (đoạn)

Mỗi đoạn thẳng ghép với đỉnh A cho đúng một tam giác. Số tam giác là 10.

Đáp số: 10 tam giác.

Thử lại bằng đếm nhóm: tam giác 1 mảnh (ABM, AMN, ANP, APC): 4; tam giác 2 mảnh: 3; tam giác 3 mảnh: 2; tam giác 4 mảnh (ABC): 1. Tổng 4 + 3 + 2 + 1 = 10.

Chìa khoá của bài này là biến việc đếm tam giác thành đếm đoạn thẳng. Đây là kỹ năng quan trọng nhất của dạng đếm hình: đưa hình lạ về hình đã biết cách đếm.

Ví dụ 3: tam giác đều chia nhỏ

Đề. Một tấm bánh hình tam giác đều được chia mỗi cạnh làm 3 phần bằng nhau, kẻ các đường song song với ba cạnh, tạo thành 9 tam giác nhỏ. Hỏi trong hình có tất cả bao nhiêu tam giác?

Bài giải

Đếm theo kích cỡ, lấy cạnh tam giác nhỏ nhất làm 1.

Tam giác cạnh 1: có 9 tam giác (6 tam giác đỉnh hướng lên, 3 tam giác đỉnh hướng xuống).

Tam giác cạnh 2: chỉ có tam giác đỉnh hướng lên, gồm 3 tam giác (mỗi góc của hình lớn một tam giác).

Tam giác cạnh 3: là chính hình lớn, 1 tam giác.

Tổng số tam giác là:

9 + 3 + 1 = 13 (tam giác)

Đáp số: 13 tam giác.

Lỗi hay gặp là chỉ đếm 9 mảnh nhỏ, hoặc quên 3 tam giác úp ngược. Muốn chắc, tô màu từng nhóm trên một tờ hình in sẵn.

Đếm hình chữ nhật và hình vuông

Ví dụ 4: khung cửa sổ có ô

Đề. Khung cửa sổ nhà sàn được chia thành 2 hàng, mỗi hàng 3 ô chữ nhật bằng nhau. Hỏi trên khung có bao nhiêu hình chữ nhật (kể cả hình vuông, nếu có)?

Bài giải

Một hình chữ nhật được xác định khi chọn được 2 đường dọc làm cạnh trái, cạnh phải và 2 đường ngang làm cạnh trên, cạnh dưới.

3 cột ô có 4 đường dọc. Số cách chọn 2 đường dọc là:

4 × 3 : 2 = 6 (cách)

2 hàng ô có 3 đường ngang. Số cách chọn 2 đường ngang là:

3 × 2 : 2 = 3 (cách)

Mỗi cách chọn đường dọc ghép với mỗi cách chọn đường ngang cho một hình chữ nhật. Số hình chữ nhật là:

6 × 3 = 18 (hình)

Đáp số: 18 hình chữ nhật.

Thử lại bằng đếm nhóm: trong một hàng 3 ô có 3 + 2 + 1 = 6 hình chữ nhật; hai hàng riêng có 12; các hình cao hai hàng có thêm 6. Tổng 18.

Ví dụ 5: hình vuông trên sân gạch

Đề. Một khoảnh sân đình lát gạch vuông, 4 hàng, mỗi hàng 4 viên. Hỏi nhìn trên khoảnh sân có bao nhiêu hình vuông?

Bài giải

Đếm theo kích cỡ hình vuông (tính bằng số viên gạch trên một cạnh).

Hình vuông 1 × 1: 4 × 4 = 16 (hình)

Hình vuông 2 × 2: mỗi chiều có 3 vị trí đặt, được 3 × 3 = 9 (hình)

Hình vuông 3 × 3: 2 × 2 = 4 (hình)

Hình vuông 4 × 4: 1 (hình)

Tổng số hình vuông là:

16 + 9 + 4 + 1 = 30 (hình)

Đáp số: 30 hình vuông.

Quy luật đẹp: lưới n × n có số hình vuông bằng tổng các số chính phương từ 1 × 1 đến n × n. Lưới 8 × 8 của bàn cờ vua có 204 hình vuông.

Bảng công thức đếm hình

HìnhCách đếmVí dụ
Đoạn thẳng từ n điểmn × (n – 1) : 26 điểm: 15 đoạn
Tam giác chung đỉnh, đáy có n điểmn × (n – 1) : 25 điểm: 10 tam giác
Hình chữ nhật trong lưới a cột, b hàng[(a + 1) × a : 2] × [(b + 1) × b : 2]3 cột, 2 hàng: 18
Hình vuông trong lưới n × n1 × 1 + 2 × 2 + … + n × n4 × 4: 30
Góc chung đỉnh từ n tian × (n – 1) : 24 tia: 6 góc

Nhiều dòng cùng một công thức n × (n – 1) : 2 không phải ngẫu nhiên. Tất cả đều là bài "chọn 2 trong n": hai điểm đầu của đoạn thẳng, hai đầu của cạnh đáy, hai tia tạo góc. Cùng công thức này còn đếm được số trận đấu vòng tròn hay số cái bắt tay.

Bài tự luyện

  1. Trên một đường thẳng có 10 điểm. Có bao nhiêu đoạn thẳng có hai đầu là hai trong các điểm đó? Đáp số: 45 đoạn.
  2. Có 8 điểm, không có ba điểm nào thẳng hàng. Nối mọi cặp điểm thì được bao nhiêu đoạn thẳng? Đáp số: 28 đoạn.
  3. Một dải giấy được chia thành 5 ô vuông xếp thành một hàng. Có bao nhiêu hình chữ nhật (kể cả hình vuông)? Đáp số: 15 hình.
  4. Một tấm lưới 5 × 5 ô vuông có bao nhiêu hình vuông? Đáp số: 55 hình vuông.

Câu hỏi thường gặp

Có n điểm thì vẽ được bao nhiêu đoạn thẳng?

Nếu chỉ nối hai điểm bất kỳ với nhau, số đoạn thẳng là n × (n – 1) : 2. Mỗi điểm nối được với n – 1 điểm còn lại, nhưng mỗi đoạn bị đếm hai lần nên phải chia 2.

Cách đếm tam giác trong hình không bị sót?

Đặt tên các điểm, rồi đếm theo nhóm: theo số mảnh ghép hoặc theo kích cỡ, kể cả tam giác úp ngược. Với hình có chung một đỉnh, đếm số đoạn thẳng trên cạnh đối diện là ra số tam giác.

Bàn cờ vua có bao nhiêu hình vuông?

Bàn cờ 8 × 8 có 204 hình vuông, bằng 1 + 4 + 9 + 16 + 25 + 36 + 49 + 64. Số hình vuông cạnh k ô là (9 – k) × (9 – k).

Vì sao đếm hình chữ nhật lại chọn đường dọc và đường ngang?

Mỗi hình chữ nhật trong lưới được xác định duy nhất bởi hai cạnh dọc và hai cạnh ngang. Đếm số cách chọn cặp đường dọc, nhân với số cách chọn cặp đường ngang là ra số hình chữ nhật, không sót, không trùng.

Đếm hình học ở lớp mấy?

Đếm hình đơn giản như đếm đoạn thẳng, hình tam giác trong hình vẽ có ngay từ đầu tiểu học. Các bài dùng công thức tổng quát thường nằm trong phần nâng cao cuối tiểu học và THCS.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store