Suy TínhWiki
Tìm
Tổng – hiệu – tỉ & trung bình cộng

Tìm ba số khi biết tổng và các tỉ số: quy về cùng số phần

Đưa ba số về cùng loại phần bằng nhau: chọn số chung, quy đồng số phần, cộng lại rồi chia tổng. Bốn ví dụ thúng cam, kho thóc, đội trồng cây, lớp góp sách.

Tìm ba số khi biết tổng và các tỉ số: quy về cùng số phần

Muốn tìm ba số khi biết tổng và các tỉ số, ta đưa cả ba số về cùng một loại phần bằng nhau: chọn một số làm mốc, đổi hai tỉ số sao cho số mốc có cùng số phần, rồi cộng số phần của cả ba. Lấy tổng chia cho tổng số phần ra giá trị một phần, nhân lên ra từng số. Ví dụ A bằng 2/3 B, B bằng 3/4 C, tổng 4.500 thì ba số là 1.000, 1.500 và 2.000.

Khác gì bài hai số

Bài hai số chỉ có một tỉ số, vẽ thẳng ra sơ đồ là xong. Bài ba số có hai tỉ số, mỗi tỉ số nối hai số với nhau. Cái khó: hai tỉ số đó có thể dùng hai "cỡ phần" khác nhau. Ví dụ "A bằng 2/3 B" chia B thành 3 phần, còn "B bằng 4/5 C" lại chia B thành 4 phần. Cùng là B mà một bên 3 phần, một bên 4 phần, nên chưa thể cộng gộp.

Việc của người giải là thống nhất số phần của số chung (ở đây là B). Đây là bài nâng cao của dạng tổng – tỉ, hay gặp trong phần ôn tập cuối tiểu học.

Ba kiểu đề thường gặp

KiểuVí dụ câu trong đềCách đưa về phần
Cùng so với một sốB gấp 2 lần A, C gấp 3 lần AA 1 phần, B 2 phần, C 3 phần
Tỉ số nối tiếpA bằng 2/3 B, B bằng 4/5 CQuy B về cùng số phần (bội chung của 3 và 4)
Phân số bằng nhau1/2 A = 1/3 B = 1/4 CCoi phần chung là 1: A 2 phần, B 3 phần, C 4 phần

Ví dụ 1: ba thúng cam cùng so với thúng thứ nhất

Đề: Ba thúng có tất cả 90 quả cam. Số cam thúng thứ hai gấp đôi thúng thứ nhất, số cam thúng thứ ba gấp ba lần thúng thứ nhất. Hỏi mỗi thúng có bao nhiêu quả cam?

Sơ đồ bằng lời: Thúng thứ nhất: |---| một phần. Thúng thứ hai: |---|---| hai phần. Thúng thứ ba: |---|---|---| ba phần. Cả ba: 90 quả.

Bài giải

Tổng số phần bằng nhau là:

1 + 2 + 3 = 6 (phần)

Số cam thúng thứ nhất là:

90 : 6 = 15 (quả)

Số cam thúng thứ hai là:

15 × 2 = 30 (quả)

Số cam thúng thứ ba là:

15 × 3 = 45 (quả)

Đáp số: 15 quả, 30 quả và 45 quả.

Thử lại: 15 + 30 + 45 = 90; 30 gấp đôi 15; 45 gấp ba 15. Đúng.

Kiểu này dễ vì cả hai tỉ số cùng so với một thúng, thúng đó tự nhiên là "một phần".

Ví dụ 2: ba kho thóc, tỉ số nối tiếp dễ

Đề: Ba kho chứa tất cả 4.500 kg thóc. Số thóc kho A bằng 2/3 kho B, số thóc kho B bằng 3/4 kho C. Hỏi mỗi kho chứa bao nhiêu ki-lô-gam thóc?

Thống nhất số phần: Tỉ số thứ nhất cho B là 3 phần. Tỉ số thứ hai cũng cho B là 3 phần. May mắn: hai bên đã khớp nhau, B là 3 phần ở cả hai. Vậy A 2 phần, B 3 phần, C 4 phần.

Bài giải

Coi số thóc kho B là 3 phần thì kho A là 2 phần, kho C là 4 phần.

Tổng số phần bằng nhau là:

2 + 3 + 4 = 9 (phần)

Giá trị một phần là:

4.500 : 9 = 500 (kg)

Kho A chứa số thóc là:

500 × 2 = 1.000 (kg)

Kho B chứa số thóc là:

500 × 3 = 1.500 (kg)

Kho C chứa số thóc là:

500 × 4 = 2.000 (kg)

Đáp số: Kho A: 1.000 kg; kho B: 1.500 kg; kho C: 2.000 kg.

Thử lại: 1.000 + 1.500 + 2.000 = 4.500; 1.000 : 1.500 = 2/3; 1.500 : 2.000 = 3/4. Đúng.

Ví dụ 3: ba đội trồng cây, phải quy đồng số phần

Đề: Ba đội trồng được tất cả 1.050 cây keo trên đồi. Số cây đội Một bằng 2/3 số cây đội Hai, số cây đội Hai bằng 4/5 số cây đội Ba. Hỏi mỗi đội trồng được bao nhiêu cây?

Thống nhất số phần: Tỉ số thứ nhất cho đội Hai 3 phần; tỉ số thứ hai cho đội Hai 4 phần. Phải chọn một số chia hết cho cả 3 và 4; số nhỏ nhất là 12. Cho đội Hai 12 phần:

  • Đội Một : đội Hai = 2 : 3 = 8 : 12 (nhân cả hai với 4).
  • Đội Hai : đội Ba = 4 : 5 = 12 : 15 (nhân cả hai với 3).

Giờ ba đội là 8 phần, 12 phần, 15 phần, cùng một cỡ phần.

Bài giải

Coi số cây đội Hai là 12 phần thì đội Một là 8 phần, đội Ba là 15 phần.

Tổng số phần bằng nhau là:

8 + 12 + 15 = 35 (phần)

Giá trị một phần là:

1.050 : 35 = 30 (cây)

Đội Một trồng được số cây là:

30 × 8 = 240 (cây)

Đội Hai trồng được số cây là:

30 × 12 = 360 (cây)

Đội Ba trồng được số cây là:

30 × 15 = 450 (cây)

Đáp số: Đội Một: 240 cây; đội Hai: 360 cây; đội Ba: 450 cây.

Thử lại: 240 + 360 + 450 = 1.050; 240 : 360 = 2/3; 360 : 450 = 4/5. Đúng.

Nếu bỏ qua bước quy đồng và cộng thẳng 2 + 3 + 5 = 10 phần, ta được 105 cây một phần, đội Một 210, đội Hai 315, đội Ba 525. Thử lại: 315 : 525 = 3/5, không phải 4/5. Sai từ gốc vì "phần" của đội Hai ở hai tỉ số không cùng cỡ.

Ví dụ 4: ba lớp quyên góp sách, phân số bằng nhau

Đề: Ba lớp quyên góp được 270 quyển sách cho thư viện xã. Biết 1/2 số sách lớp 5A bằng 1/3 số sách lớp 5B và bằng 1/4 số sách lớp 5C. Hỏi mỗi lớp góp bao nhiêu quyển?

Dịch đề: Gọi phần bằng nhau đó là một phần. 1/2 lớp 5A là một phần, nên lớp 5A có 2 phần. Tương tự lớp 5B có 3 phần, lớp 5C có 4 phần.

Bài giải

Coi 1/2 số sách lớp 5A là một phần thì lớp 5A góp 2 phần, lớp 5B góp 3 phần, lớp 5C góp 4 phần.

Tổng số phần bằng nhau là:

2 + 3 + 4 = 9 (phần)

Giá trị một phần là:

270 : 9 = 30 (quyển)

Lớp 5A góp: 30 × 2 = 60 (quyển)

Lớp 5B góp: 30 × 3 = 90 (quyển)

Lớp 5C góp: 30 × 4 = 120 (quyển)

Đáp số: Lớp 5A: 60 quyển; lớp 5B: 90 quyển; lớp 5C: 120 quyển.

Thử lại: 60 + 90 + 120 = 270; 1/2 của 60 là 30, 1/3 của 90 là 30, 1/4 của 120 là 30. Đúng.

Để ý chỗ ngược trực giác: phân số càng nhỏ (1/4) thì lớp đó góp càng nhiều, vì cần nhiều phần hơn mới đủ.

Các bước tổng quát

  1. Xác định số nào xuất hiện trong cả hai tỉ số (số chung), hoặc nhận ra kiểu "phân số bằng nhau".
  2. Viết mỗi tỉ số thành cặp số phần.
  3. Nếu số chung có số phần khác nhau ở hai cặp, nhân mỗi cặp với một số để số chung có cùng số phần (dùng bội chung nhỏ nhất cho gọn).
  4. Cộng số phần của ba số, chia tổng, nhân lên.
  5. Thử lại cả hai tỉ số và tổng.

Lên THCS, cùng bài này được giải bằng "dãy tỉ số bằng nhau": A/8 = B/12 = C/15 = (A + B + C)/35. Thực chất là cùng một ý tưởng, viết bằng ký hiệu.

Bài tự luyện

  1. Tổng của ba số là 270. Số thứ hai gấp đôi số thứ nhất, số thứ ba gấp ba lần số thứ hai. Tìm ba số.
  2. Ba bạn thả diều dùng tổng cộng 216 m dây. Dây diều của An bằng 3/4 dây của Bình, dây của Bình bằng 4/5 dây của Cường. Tính chiều dài dây mỗi bạn.
  3. Một trang trại nuôi 130 con gà, vịt và ngan. Biết 2/3 số gà bằng 1/2 số vịt và bằng 1/3 số ngan. Hỏi mỗi loại có bao nhiêu con?

Đáp số: 1) 30, 60 và 180. 2) An 54 m, Bình 72 m, Cường 90 m. 3) 30 con gà, 40 con vịt, 60 con ngan (2/3 của 30, 1/2 của 40, 1/3 của 60 đều bằng 20).

Câu hỏi thường gặp

Cách tìm ba số khi biết tổng và tỉ số?

Đưa ba số về cùng một loại phần bằng nhau, cộng số phần, lấy tổng chia cho tổng số phần ra giá trị một phần, rồi nhân với số phần của từng số. Nếu hai tỉ số cho số chung những số phần khác nhau, phải quy đồng trước.

A bằng 2/3 B, B bằng 4/5 C thì quy đồng thế nào?

B có 3 phần ở tỉ số thứ nhất và 4 phần ở tỉ số thứ hai. Chọn 12 phần cho B: A thành 8 phần, C thành 15 phần. Tỉ lệ ba số là 8 : 12 : 15.

1/2 A = 1/3 B = 1/4 C thì tỉ số là bao nhiêu?

Coi phần bằng nhau là một phần thì A có 2 phần, B có 3 phần, C có 4 phần, tức A : B : C = 2 : 3 : 4. Số nào đi với phân số nhỏ hơn thì lớn hơn.

Thử lại bài ba số cần kiểm những gì?

Kiểm tổng của ba số và kiểm lần lượt cả hai tỉ số trong đề. Chỉ kiểm tổng thì không phát hiện được lỗi quên quy đồng số phần.

Dạng này còn gặp ở đâu ngoài sách giáo khoa?

Chia tiền công, chia thóc theo phần góp, pha trộn theo công thức "3 phần này, 2 phần kia" đều dùng đúng ý tưởng các phần bằng nhau. Ở THCS, nó trở thành tính chất của dãy tỉ số bằng nhau.

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính

Bài viết liên quan

Mở app Suy Tính

Mương tưới lúa, trâu cày ruộng — tính trước ba nước

Mở app Suy Tính Xem app khác

Tải ứng dụng App Giải Trí

Hàng trăm ứng dụng giải trí trong một app — miễn phí trên iPhone, iPad.

Download on the App Store